Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), người trưởng thành nên tiêu thụ dưới 2.000 mg natri, tương đương dưới 5 g muối mỗi ngày. Đây là tổng lượng muối có trong toàn bộ thực phẩm, món ăn, nước chấm và gia vị sử dụng trong ngày, không chỉ là lượng muối dùng để nêm khi nấu.
Tại Việt Nam, kết quả Điều tra quốc gia về các yếu tố nguy cơ bệnh không lây nhiễm (STEPS) năm 2021 cho thấy lượng muối tiêu thụ trung bình là khoảng 8,1 g/người/ngày, giảm so với 9,4 g/người/ngày năm 2015 nhưng vẫn cao khoảng 1,6 lần mức khuyến nghị.
Chuyên viên dinh dưỡng Nguyễn Thị Quỳnh, khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, cho biết ăn mặn kéo dài khiến lượng natri nạp vào vượt nhu cầu, làm cơ thể giữ nước, tăng áp lực lên mạch máu, tim và thận. Thói quen này cũng có thể ảnh hưởng dạ dày, xương.
Tăng huyết áp
Khi lượng natri trong cơ thể tăng, cơ thể giữ thêm nước để duy trì cân bằng dịch. Thể tích máu lưu thông tăng có thể làm tăng áp lực lên thành mạch và khiến huyết áp tăng.
Nếu tình trạng này kéo dài, người khỏe mạnh có nguy cơ xuất hiện tăng huyết áp, còn người đã tăng huyết áp có thể khó kiểm soát chỉ số hơn. Mức độ đáp ứng với natri ở mỗi người không giống nhau, nhưng nguy cơ cao hơn người cao tuổi, người thừa cân, béo phì, đái tháo đường, bệnh thận hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch.
Tăng huyết áp thường tiến triển âm thầm và có thể không gây triệu chứng rõ ràng. Vì vậy, mỗi người cần kiểm tra chỉ số định kỳ thay vì chờ đến khi đau đầu, chóng mặt hoặc có biểu hiện bất thường mới đi khám.
Giữ nước, phù
Sau một hoặc vài bữa ăn mặn, một số người có thể cảm thấy khát nước, đầy bụng, mặt hoặc bàn tay hơi sưng, quần áo hay nhẫn chật hơn và cân nặng tăng tạm thời. Đây có thể là biểu hiện của tình trạng giữ nước do lượng natri nạp vào cao.
Tình trạng giữ nước thường rõ hơn ở người mắc bệnh tim, bệnh thận, bệnh gan, tăng huyết áp hoặc ít vận động. Tuy nhiên, phù không phải lúc nào cũng do ăn mặn. Người thường xuyên bị phù, tăng cân nhanh trong vài ngày, tiểu ít, mệt hoặc khó thở cần đi khám để xác định nguyên nhân, không nên chỉ tự giảm muối tại nhà.
Các món kho thường chứa nhiều muối. Ảnh: Hạnh Nguyễn
Tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đột quỵ
Ăn nhiều natri làm tăng nguy cơ tim mạch chủ yếu thông qua tác động lên huyết áp. Huyết áp cao kéo dài khiến tim phải hoạt động với áp lực lớn hơn, đồng thời gây tổn thương thành mạch. Theo thời gian, tình trạng này có thể làm tăng nguy cơ bệnh mạch vành, nhồi máu cơ tim, suy tim và đột quỵ.
Tăng gánh nặng cho thận
Thận giữ vai trò điều hòa lượng natri, nước trong cơ thể. Khi tiêu thụ nhiều natri, cơ thể có xu hướng giữ nước và huyết áp có thể tăng. Tăng huyết áp kéo dài gây tổn thương các mạch máu nhỏ trong thận, từ đó ảnh hưởng đến chức năng lọc máu.
Ở người mắc bệnh thận mạn, khả năng đào thải natri và nước thường suy giảm. Người bệnh thận cần tuân thủ lượng natri hoặc muối do bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng chỉ định phù hợp theo từng giai đoạn.
Ảnh hưởng dạ dày
Chế độ ăn nhiều muối cũng có thể gây bất lợi cho hàng rào bảo vệ niêm mạc dạ dày và tương tác với các yếu tố nguy cơ khác, trong đó có nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori (HP).
Ảnh hưởng xương
Lượng natri cao có thể làm tăng thải canxi qua nước tiểu. Tác động này đáng lưu ý hơn ở người ăn thiếu canxi, thiếu vitamin D, ít vận động, phụ nữ sau mãn kinh và người cao tuổi.
Dù vậy, ăn mặn không phải là nguyên nhân duy nhất gây loãng xương. Sức khỏe xương còn chịu ảnh hưởng của chế độ dinh dưỡng tổng thể, hoạt động thể lực, tuổi, nội tiết, thuốc và nhiều bệnh lý khác
Để giảm muối, chuyên viên Quỳnh khuyến cáo mỗi người nên nêm nhạt dần, bớt chấm, hạn chế chan nước kho, nước phở, bún, mì, giảm mì ăn liền, snack mặn, đồ hộp, xúc xích, thịt nguội, cá khô, dưa cà muối. Khi mua thực phẩm đóng gói, người tiêu dùng nên đọc nhãn dinh dưỡng, chú ý hàm lượng natri (1 g natri tương đương khoảng 2,5 g muối). Nếu sử dụng muối trong chế biến, nên ưu tiên muối được bổ sung iốt nhưng vẫn phải kiểm soát tổng lượng sử dụng.
Người mắc tăng huyết áp, bệnh tim mạch, bệnh thận, bệnh gan, thường xuyên bị phù hoặc đang thực hiện chế độ ăn điều trị cần được chuyên gia dinh dưỡng hướng dẫn lượng muối phù hợp. Không nên tự loại bỏ hoàn toàn muối hoặc áp dụng chế độ ăn kiêng quá mức.
Vân Anh
Độc giả đặt câu hỏi về dinh dưỡng tại đây để bác sĩ giải đáp