Vì sao không hút thuốc vẫn mắc ung thư phổi?
Ung thư phổi là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong do ung thư trên thế giới. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), năm 2022 có khoảng 2,5 triệu ca ung thư phổi mới và 1,8 triệu người tử vong vì căn bệnh này.
Hút thuốc vẫn là yếu tố nguy cơ quan trọng nhất, liên quan đến khoảng 85% số trường hợp ung thư phổi. Tuy nhiên, bệnh cũng xảy ra ở những người chưa từng hút thuốc. Theo Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC), khoảng 5-20% số trường hợp ung thư phổi có thể gặp ở nhóm này.
Tuy nhiên, PGS.TS Phạm Cẩm Phương, Viện trưởng Viện Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội) cho biết các bác sĩ vẫn ghi nhận các trường hợp không hút thuốc nhưng vẫn mắc ung thư phổi.
1. Thường xuyên hít khói thuốc thụ động
Khói thuốc thụ động được xác định là tác nhân gây ung thư ở người và làm tăng nguy cơ ung thư phổi. Vì vậy, một người không trực tiếp hút thuốc vẫn có thể mắc bệnh.
2. Ô nhiễm không khí và các chất độc trong môi trường
Bụi mịn và ô nhiễm không khí ngoài trời có liên quan đến ung thư phổi. Bên cạnh đó, radon trong nhà, amiăng, silica, khí thải diesel và một số tác nhân nghề nghiệp cũng được ghi nhận là yếu tố nguy cơ.
Những người làm việc trong môi trường có bụi, hóa chất hoặc các chất gây ung thư cần tuân thủ đầy đủ quy định về bảo hộ lao động, đồng thời giảm tối đa thời gian và mức độ tiếp xúc.
3. Khói từ việc đun nấu, đốt nhiên liệu trong nhà
Khói sinh ra từ việc đốt than, củi, sinh khối hoặc dầu hỏa, đặc biệt trong không gian kín và thông khí kém, có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
Do đó, cải thiện thông khí trong khu vực bếp, hạn chế sử dụng nhiên liệu rắn hoặc dầu hỏa trong nhà và giảm tiếp xúc với khói khi nấu nướng là những biện pháp có ý nghĩa trong việc bảo vệ sức khỏe hô hấp.
4. Bệnh phổi mạn tính và yếu tố gia đình, di truyền
Một số bệnh phổi mạn tính như COPD và tiền sử gia đình có người mắc ung thư phổi có thể liên quan đến nguy cơ mắc bệnh cao hơn.
Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa cứ từng mắc lao phổi, COPD hoặc có người thân bị ung thư phổi thì chắc chắn sẽ mắc ung thư. Nguy cơ còn phụ thuộc nhiều yếu tố khác, trong đó có mức độ phơi nhiễm và đặc điểm di truyền của từng người.
Khi nào cần đi khám?
Theo PGS Phương, ở giai đoạn sớm, ung thư phổi có thể không gây triệu chứng rõ ràng hoặc biểu hiện bằng những dấu hiệu dễ nhầm với các bệnh hô hấp thông thường. Vì vậy, người dân không nên chủ quan chỉ vì bản thân không hút thuốc.
Một người có triệu chứng như ho kéo dài hoặc ngày càng nặng, ho ra máu, đau ngực, khó thở, khàn tiếng, mệt mỏi, sụt cân không rõ nguyên nhân hay viêm phổi tái diễn cần được khám và đánh giá.
Những dấu hiệu này không đồng nghĩa với ung thư phổi nhưng nếu mới xuất hiện, kéo dài hoặc tiến triển, người bệnh không nên tự điều trị tại nhà trong thời gian dài.
PGS Phương khuyến cáo chụp CT ngực liều thấp (LDCT) có thể giúp giảm tử vong do ung thư phổi khi được sử dụng định kỳ ở nhóm có nguy cơ cao phù hợp. Tuy nhiên, phương pháp này không được khuyến cáo thực hiện thường quy cho tất cả người chưa từng hút thuốc chỉ vì lo lắng về ung thư.
X-quang ngực không được khuyến cáo thay thế LDCT trong sàng lọc ung thư phổi ở nhóm nguy cơ cao. Các xét nghiệm máu hoặc điện tâm đồ có thể cần thiết trong đánh giá sức khỏe và chẩn đoán một số bệnh lý nhưng không phải xét nghiệm sàng lọc ung thư phổi thay thế LDCT.