Tại tọa đàm Thế hệ người Việt trẻ nói không với thuốc lá do Báo Nhân dân tổ chức sáng 27/10, PGS.TS Lê Thị Thanh Hương, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Y tế công cộng, đề xuất như trên nhằm đổi mới cảnh báo sức khỏe trên bao bì, kết hợp thông tin về tác hại với hướng dẫn cai thuốc.
Theo bà Hương, tổng đài tư vấn cai thuốc lá miễn phí 1800 6606 đã tiếp nhận khoảng 71.000 cuộc gọi trong giai đoạn 2015-2024. Tuy nhiên, một nghiên cứu cho thấy chỉ 7,5% người hút thuốc biết đến tổng đài dịch vụ này. Nghiên cứu thử nghiệm tại Việt Nam năm 2024 ghi nhận in số tổng đài trên bao bì giúp khả năng ghi nhớ tăng 3-4 lần. Trên thế giới, số tổng đài cai thuốc đã được in trên bao bì tại 37 quốc gia năm 2018, so với 5 nước năm 2007.
"In thông tin hỗ trợ trực tiếp lên bao thuốc sẽ giúp người hút dễ ghi nhớ và tìm kiếm tư vấn khi có nhu cầu bỏ thuốc", bà Hương nói.
PGS.TS Lê Thị Thanh Hương chia sẻ tại tọa đàm. Ảnh: Minh Duy
Sau hơn một thập kỷ triển khai Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, 6 mẫu cảnh báo bằng hình ảnh được sử dụng từ tháng 5/2013, chiếm 50% diện tích mỗi mặt chính của bao thuốc. Theo bà Hương, việc giữ nguyên hình ảnh trong thời gian quá lâu như vậy khiến người hút thuốc dần quen mắt, giảm hiệu quả cảnh báo. Tỷ lệ người hút thuốc chú ý đến cảnh báo giảm từ 91% năm 2015 xuống 80% năm 2024. Đánh giá của Trường Đại học Y tế công cộng năm 2019 cũng ghi nhận hiệu quả cả 6 mẫu cảnh báo suy giảm.
Năm 2014, Việt Nam ở thứ hạng 28 trong 198 quốc gia và vùng lãnh thổ về diện tích cảnh báo trên bao bì thuốc lá. Năm 2025, Việt Nam ở vị trí 95 trong 212 quốc gia và vùng lãnh thổ. Trong khi đó, Thái Lan áp dụng quy định cảnh báo chiếm 85% diện tích bao bì; Lào, Myanmar, Singapore và Brunei áp dụng mức 75%.
"Đề xuất tăng diện tích cảnh báo lên ít nhất 85% trên mỗi mặt chính, đặt ở phía trên bao bì và phóng to hình ảnh", bà Hương nói, đồng thời đề nghị xây dựng ngân hàng hình ảnh cảnh báo để luân phiên thay đổi, bảo đảm chu kỳ không quá hai năm theo quy định của luật. Nội dung cần chú trọng những nguy cơ ít được biết đến như đột quỵ, bệnh tim mạch, tác hại của khói thuốc thụ động với phụ nữ mang thai và trẻ em, ảnh hưởng đến chức năng sinh lý.
Một bất cập khác là tem thuốc lá có thể che khuất cảnh báo. Bà kiến nghị quy định rõ không để tem hoặc bất kỳ vật liệu nào che lấp cảnh báo sức khỏe trên bao bì.
Ngoài cảnh báo bằng hình ảnh, chuyên gia đề xuất nghiên cứu bao bì tiêu chuẩn hóa, in cảnh báo trực tiếp trên từng điếu thuốc và đặt thông tin về lợi ích của việc bỏ thuốc bên trong bao. Truyền thông trên mạng xã hội cũng cần được chú trọng, bởi 57,3% người từ 15 đến 24 tuổi tiếp cận thông tin phòng, chống tác hại thuốc lá qua nền tảng này.
Đồng quan điểm, Bộ Y tế ước tính biện pháp này có thể giúp giảm khoảng 815.100 người hút thuốc sau 6 năm. Các số liệu nghiên cứu cho thấy người hút thuốc chú ý đến cảnh báo có khả năng nghĩ đến việc bỏ thuốc cao gấp 2,3 lần nhóm không chú ý.
Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng đại diện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam, tại tọa đàm. Ảnh: Minh Duy
WHO cảnh báo nguy cơ từ thuốc lá thế hệ mới
Cũng tại tọa đàm, Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng đại diện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam, cảnh báo các sản phẩm thuốc lá và nicotine thế hệ mới không an toàn, có thể gây nghiện, làm tăng nguy cơ ung thư và bệnh tim mạch, hô hấp. Nicotine đặc biệt nguy hiểm với trẻ em, thanh thiếu niên và phụ nữ mang thai do có thể ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ, khả năng học tập và làm tăng nguy cơ rối loạn lo âu. Người trẻ sử dụng thuốc lá điện tử cũng có nguy cơ chuyển sang hút thuốc lá điếu cao hơn.
Theo bà Pratt, các sản phẩm này thường có hương vị hấp dẫn như dưa hấu, kẹo bông, bao bì bắt mắt, thậm chí mang hình dạng đồ chơi để thu hút giới trẻ. Bà cho rằng loại sản phẩm này không phải giải pháp cai thuốc lá mà có thể tạo ra một thế hệ lệ thuộc nicotine mới.
WHO cảnh báo thuốc lá điện tử ghi nhãn không chứa nicotine vẫn có thể chứa chất này hoặc các hợp chất gây hại khác. Ngành công nghiệp cũng có thể tận dụng kẽ hở pháp lý để đưa sản phẩm mới ra thị trường, nằm ngoài phạm vi kiểm soát.
Vì vậy, WHO khuyến nghị định nghĩa nguyên liệu thuốc lá trong dự thảo luật sửa đổi cần bao gồm lá thuốc lá, nguyên liệu có nguồn gốc từ cây thuốc lá, các chất chứa nicotine và cả chất không chứa nicotine được sử dụng trong sản phẩm.
"Cấm toàn diện thuốc lá điện tử, kể cả loại không chứa nicotine, sẽ giúp tăng hiệu quả quản lý", bà Pratt nêu quan điểm. Đối với người muốn cai thuốc, WHO khuyến nghị sử dụng các biện pháp đã được chứng minh hiệu quả như tư vấn y tế, đường dây hỗ trợ, hỗ trợ thay đổi hành vi và thuốc cai nghiện được phê duyệt, thay vì tin vào quảng cáo thiếu căn cứ.
Lê Nga