Thủy tinh thể là thấu kính tự nhiên nằm bên trong mắt, giúp hội tụ ánh sáng lên võng mạc và điều chỉnh tiêu điểm khi nhìn gần, nhìn xa. Khác với nhiều mô trong cơ thể, các protein cấu trúc chủ yếu của thủy tinh thể tồn tại rất lâu, ít được thay mới. Theo thời gian, các protein này có những biến đổi, bị oxy hóa và kết tụ, khiến thủy tinh thể dần mất độ đàn hồi, trong suốt, giảm khả năng truyền ánh sáng.
Độ đậm quang học cũng tăng theo tuổi, phản ánh những thay đổi trong cấu trúc thủy tinh thể khi lão hóa. Đây là một trong những dấu hiệu cho thấy chất lượng quang học của mắt có thể suy giảm ngay cả trước khi xuất hiện đục thủy tinh thể rõ rệt.
Bác sĩ Hoàng Quyết Tiến, Trung tâm Thông tin Y khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, chỉ ra những thay đổi của thủy tinh thể theo từng độ tuổi.
Trước tuổi 30: Thủy tinh thể còn linh hoạt
Ở giai đoạn này, thủy tinh thể thường duy trì độ trong suốt tốt và có khả năng thay đổi hình dạng để điều tiết. Khi nhìn gần, thủy tinh thể tăng độ cong để hội tụ hình ảnh, khi nhìn xa, thủy tinh thể trở nên dẹt hơn. Tuy nhiên, quá trình biến đổi protein đã diễn ra từ sớm, tạo ra những thay đổi tích lũy trong suốt cuộc đời. Các biến đổi này có thể chưa gây suy giảm thị lực hoặc làm thủy tinh thể mất độ trong suốt.
Mắt bình thường và mắt bị đục thủy tinh thể. Ảnh minh họa: Dược phẩm Eco
30-39 tuổi: Những thay đổi cấu trúc tích lũy
Thủy tinh thể tiếp tục phát triển khi các lớp sợi mới được hình thành, khiến cấu trúc bên trong ngày càng chặt và độ cứng tăng dần. Những biến đổi về protein cũng như tính chất cơ học bắt đầu ảnh hưởng đến khả năng điều tiết, nhưng đa số người trong độ tuổi này vẫn nhìn gần tốt, chưa nhận thấy triệu chứng rõ rệt. Đây là giai đoạn lão hóa có thể đang diễn ra âm thầm, chưa đồng nghĩa với bệnh lý.
40-49 tuổi: Khả năng nhìn gần suy giảm
Thủy tinh thể ngày càng cứng, khó thay đổi hình dạng khi cơ thể cần chuyển tiêu điểm từ xa sang gần. Khả năng điều tiết giảm khiến người ở độ tuổi này thường phải đưa sách, điện thoại ra xa mới nhìn rõ chữ nhỏ, cần thêm ánh sáng khi đọc hoặc dễ mỏi mắt khi làm việc gần. Đây là biểu hiện điển hình của lão thị - một quá trình lão hóa sinh lý, không đồng nghĩa với đục thủy tinh thể.
Bác sĩ Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh kiểm tra thị lực cho bệnh nhân. Ảnh: Bệnh viện cung cấp
50-59 tuổi: Độ cứng và biến đổi quang học tăng lên
Các protein trong thủy tinh thể tiếp tục biến đổi, oxy hóa và kết tụ, đồng thời, lượng chất chống oxy hóa nội sinh như glutathione dạng khử có thể suy giảm. Thủy tinh thể có xu hướng cứng hơn, ngả vàng và tán xạ ánh sáng nhiều hơn. Những thay đổi này có thể làm giảm độ tương phản, khiến người bệnh nhạy cảm với ánh sáng chói hoặc nhìn kém hơn trong điều kiện ánh sáng yếu. Nguy cơ đục thủy tinh thể cũng tăng lên, dù mức độ tiến triển khác nhau giữa mỗi người.
Từ 60 tuổi trở lên: Nguy cơ đục thủy tinh thể tăng rõ
Ở giai đoạn này, thủy tinh thể đã mất phần lớn khả năng điều tiết. Các biến đổi protein và sự tích lũy tổn thương qua nhiều thập kỷ có thể làm giảm độ trong suốt, khiến ánh sáng khó truyền qua để hội tụ chính xác lên võng mạc.
Khi đục thủy tinh thể tiến triển, người bệnh có thể nhìn mờ, thấy màu sắc kém tươi, chói mắt khi đi dưới nắng hoặc khi gặp đèn xe vào ban đêm. Tuy nhiên, tuổi cao không đồng nghĩa chắc chắn sẽ đục thủy tinh thể; mức độ ảnh hưởng thị lực cần được xác định qua khám mắt.
Để phòng bệnh liên quan đến thủy tinh thể, nên đeo kính chống tia UV khi ra ngoài, không hút thuốc, kiểm soát tốt bệnh nền và khám mắt định kỳ. Bên cạnh chế độ ăn đa dạng, bổ sung tinh chất thiên nhiên broccophane (chiết xuất từ bông cải xanh) có thể giúp tăng tổng hợp thioredoxin (các protein có tác dụng chống oxy hóa) để hỗ trợ bảo vệ tế bào biểu mô sắc tố võng mạc và thủy tinh thể. Khi nhìn mờ kéo dài, chói sáng hoặc màu sắc thay đổi, người bệnh cần khám chuyên khoa mắt để xác định nguyên nhân, có hướng xử trí phù hợp.
Đình Diệu
Độc giả gửi câu hỏi về bệnh nhãn khoa tại đây để bác sĩ giải đáp