Bệnh nhân nhập viện cấp cứu tại Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai hôm 10/9 trong tình trạng méo miệng, yếu liệt nửa ngời. Khai thác bệnh sử kết hợp kết quả thăm khám và chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu, các bác sĩ xác định nguyên nhân đột quỵ liên quan trực tiếp đến tình trạng lóc tách động mạch cảnh vùng cổ.
TS.BS Phùng Đình Thọ, Trung tâm Đột quỵ, giải thích lóc tách động mạch xảy ra khi lớp nội mạc bên trong thành mạch bị rách, tạo điều kiện cho dòng máu chảy luồn vào giữa các lớp thành mạch và hình thành khối máu tụ. Tổn thương này thúc đẩy đột quỵ qua hai cơ chế.
Một mặt, khối máu tụ phồng to gây chít hẹp hoặc bít tắc hoàn toàn lòng động mạch, làm suy giảm lượng máu nuôi não. Mặt khác, bề mặt tổn thương kích thích hình thành các cục máu đông. Những khối huyết khối này khi bong ra sẽ trôi theo dòng tuần hoàn lên não, gây tắc nghẽn các nhánh động mạch nội sọ.
Theo thống kê lâm sàng, lóc tách các động mạch vùng cổ - bao gồm động mạch cảnh và động mạch đốt sống - chiếm khoảng 25% trường hợp đột quỵ thiếu máu não ở người dưới 50 tuổi.
Bệnh lý này có thể xuất hiện tự phát, song phần lớn liên quan đến chấn thương cơ học hoặc áp lực bất thường tác động lên vùng cổ.
Do đó, trước các ca đột quỵ ở người trẻ, bác sĩ luôn rà soát kỹ yếu tố tiền sử như chấn động va đập, vận động cổ quá mức hoặc thói quen duy trì tư thế cổ lệch gập trong thời gian kéo dài.
Như trường hợp trên, bác sĩ xác định tư thế ngủ vẹo gập cổ kéo dài trên ôtô có thể đóng vai trò là tác nhân cơ học kích hoạt (trigger event) gây rách thành mạch.
Đáng chú ý, lóc tách động mạch cảnh thường phát tín hiệu cảnh báo tại chỗ trước khi xuất hiện cơn thiếu máu não cục bộ. Người bệnh có thể đột ngột đau đầu hoặc đau nhức vùng cổ với tính chất đau lạ lẫm, khác biệt hoàn toàn những cơn đau mỏi từng trải qua trước đây.
Một số ca bệnh ghi nhận hội chứng Horner, biểu hiện qua tình trạng sụp mi nhẹ và co nhỏ đồng tử cùng bên tổn thương. Triệu chứng ù tai theo nhịp mạch, tạo cảm giác có tiếng đập hoặc âm thanh "vù vù" trong tai trùng khớp nhịp tim, cũng là dấu hiệu chỉ điểm quan trọng.
Khi mạch máu não bị tắc nghẽn, các biểu hiện thần kinh trung ương bộc phát dồn dập gồm méo miệng, liệt hoặc tê bì một nửa cơ thể, nói khó và rối loạn thị giác.
Bác sĩ Thọ khuyến cáo khi di chuyển đường dài hoặc ngủ trên tàu xe, cần tránh giữ đầu và cổ ở tư thế gập, xoay vẹo quá mức trong nhiều giờ. Mọi người tuyệt đối không tự ý giật mạnh hay bẻ vặn khớp cổ đột ngột.
Trường hợp xuất hiện cơn đau đầu hoặc đau cổ bất thường, đặc biệt sau các tác động cơ học vùng cổ kèm dấu hiệu méo mặt, yếu tay chân, suy giảm thị lực, phải đến ngay cơ sở y tế có năng lực cấp cứu đột quỵ chuyên sâu để tiếp cận khung giờ vàng điều trị.
Lê Nga