Hạ đường huyết do tiêm insulin gấp 10 lần chỉ định
Nguồn ảnh: VnExpress
Bà Long, 78 tuổi, rối loạn tri giác, nhịp tim chậm, hạ đường huyết sau khi tiêm insulin gấp 10 lần liều bác sĩ chỉ định.
Bà Long bệnh tiểu đường type 2, bác sĩ bệnh viện địa phương chỉ định tiêm 20 đơn vị insulin, tương đương 0,2 ml với loại bơm tiêm insulin 1 ml (U100) buổi sáng và 22 đơn vị buổi chiều. Lần này bà Long rút đến 2 ml insulin, tương đương 200 đơn vị - gấp 10 lần liều được chỉ định do sử dụng nhầm loại bơm tiêm.
Bà đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM trong tình trạng lơ mơ, khó đánh thức, điểm glasgow (thang đo đánh giá mức độ ý thức) 12/15 điểm, nhịp tim chậm, huyết áp thấp (80/50 mmHg). Kết quả xét nghiệm cho thấy đường huyết giảm sâu, hạ kali máu. Tiến sĩ, bác sĩ Lâm Văn Hoàng, Trưởng khoa Nội tiết - Đái tháo đường chẩn đoán người bệnh bị hạ đường huyết nặng.
Bà Long tái khám với bác sĩ Hoàng. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh
Người bệnh được tiêm tĩnh mạch glucose ưu trương, truyền dịch glucose, bù điện giải, bù kali. Sau xử trí, đường huyết của bà Long tăng, tình trạng ý thức cải thiện, tiếp tục theo dõi tại khoa Nội tiết - Đái tháo đường vì tiêm insulin quá liều có thể tiếp tục gây tác dụng phụ.
Bác sĩ Hoàng giải thích tiêm insulin quá liều dẫn đến hạ đường huyết đột ngột do hormone này thúc đẩy tế bào hấp thu và dự trữ glucose quá mức từ máu vào cơ, gan, mô mỡ. Lượng đường trong máu bị rút sạch nhanh chóng trong khi gan không kịp giải phóng glucose bù đắp, dẫn đến nồng độ đường huyết giảm sâu.
Hạ đường huyết đột ngột không được cấp cứu kịp có thể khiến não bộ thiếu năng lượng dẫn đến hôn mê, tổn thương thần kinh không phục hồi, rối loạn nhịp tim, nguy cơ tử vong cao. Quá liều insulin cũng có thể gây rối loạn điện giải, hạ kali máu do kali được đưa từ máu vào trong tế bào.
Bút tiêm insulin là thiết bị cầm tay giống cây bút, có chứa chứa thuốc chia sẵn liều bên trong. Ống tiêm (bơm tiêm) là loại truyền thống, gồm một ống nhựa có vạch chia độ, kim gắn liền và người dùng phải tự hút insulin từ lọ thuốc.
Theo bác sĩ Hoàng, tiêm nhầm hoặc tiêm sai liều insulin dễ xảy ra ở những người dùng ống tiêm. Do đó, người tiểu đường, nhất là người lớn tuổi, vận động khó khăn nên dùng insulin dưới dạng bút tiêm dễ sử dụng, ít đau. Trường hợp phải dùng insulin trong lọ, người bệnh cần tuân thủ nghiêm chỉ định điều trị và hướng dẫn tiêm của bác sĩ. Lọ insulin hàm lượng 100 đơn vị/1 ml thì nên mua kim insulin loại 100 đơn vị/1 ml. Lọ insulin hàm lượng 40 đơn vị/1 ml thì nên mua kim insulin loại 40 đơn vị/1 ml.
Người bệnh xuất hiện các biểu hiện như run tay, vã mồ hôi, lú lẫn, ngủ gà hoặc mất ý thức cần nhanh chóng được đến cơ sở y tế gần nhất. Tuyệt đối không cố cho người bệnh ăn hoặc uống khi đã lơ mơ để tránh sặc đường thở.
Bạch Dương
*Tên người bệnh đã thay đổi
Độc giả đặt câu hỏi về bệnh tiểu đường tại đây để bác sĩ giải đáp
Bà Long, người mắc đái tháo đường type 2, được bác sĩ chỉ định tiêm 20 đơn vị insulin buổi sáng và 22 đơn vị vào buổi chiều. Với loại bơm tiêm insulin 1 ml, tương đương U100, liều buổi sáng của bà chỉ khoảng 0,2 ml theo hướng dẫn điều trị. Tuy nhiên, do sử dụng nhầm loại bơm tiêm, bà đã rút 2 ml insulin, tương đương 200 đơn vị, gấp 10 lần liều được kê.
Sau mũi tiêm quá liều, bà Long nhanh chóng rơi vào tình trạng lơ mơ, khó đánh thức trước khi được đưa đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM. Khi nhập viện, người bệnh có điểm Glasgow 12/15, nhịp tim chậm và huyết áp chỉ 80/50 mmHg, cho thấy tình trạng tuần hoàn đáng lo ngại. Kết quả xét nghiệm xác định đường huyết giảm sâu kèm hạ kali máu, những dấu hiệu phù hợp với một ca hạ đường huyết nặng.
Tiến sĩ, bác sĩ Lâm Văn Hoàng, Trưởng khoa Nội tiết - Đái tháo đường, chẩn đoán bà Long bị hạ đường huyết nghiêm trọng do tiêm insulin vượt xa chỉ định. Các bác sĩ lập tức tiêm tĩnh mạch glucose ưu trương, truyền dịch glucose, đồng thời bù điện giải và bổ sung kali cho người bệnh. Sau xử trí, đường huyết tăng trở lại, ý thức cải thiện, nhưng bà vẫn phải tiếp tục theo dõi vì insulin quá liều có thể còn gây tác dụng kéo dài.
Theo bác sĩ Hoàng, insulin làm các tế bào tăng hấp thu và dự trữ glucose từ máu vào cơ, gan cùng mô mỡ, nên lượng đường trong tuần hoàn có thể giảm rất nhanh. Khi insulin được đưa vào cơ thể quá nhiều, gan không kịp giải phóng glucose để bù lại phần thiếu hụt, khiến đường huyết tụt xuống mức nguy hiểm. Não đặc biệt phụ thuộc vào glucose, vì vậy hạ đường huyết đột ngột có thể nhanh chóng ảnh hưởng ý thức và hoạt động thần kinh.
Nếu không được cấp cứu kịp thời, hạ đường huyết nặng có thể khiến não thiếu năng lượng, dẫn đến hôn mê hoặc tổn thương thần kinh không hồi phục. Tình trạng này cũng có thể gây rối loạn nhịp tim, làm cơ thể suy sụp nhanh và tăng nguy cơ tử vong cho người bệnh. Quá liều insulin còn thúc đẩy kali đi từ máu vào trong tế bào, từ đó gây hạ kali máu và làm rối loạn điện giải.
Bút tiêm insulin là thiết bị cầm tay có hình dạng giống cây bút, bên trong chứa thuốc được chia sẵn liều, giúp thao tác thuận tiện hơn. Trong khi đó, ống tiêm truyền thống gồm ống nhựa có vạch chia độ, kim gắn liền, người sử dụng phải tự hút insulin từ lọ thuốc. Bác sĩ Hoàng cho biết việc tiêm nhầm hoặc dùng sai liều dễ xảy ra hơn ở những người sử dụng ống tiêm, đặc biệt khi phải tự thao tác nhiều bước.
Vì vậy, người mắc đái tháo đường, nhất là người lớn tuổi hoặc gặp khó khăn khi vận động, nên trao đổi với bác sĩ về việc sử dụng insulin dạng bút. Trường hợp phải dùng insulin trong lọ, người bệnh cần tuân thủ chính xác chỉ định điều trị, đồng thời chọn đúng loại kim tương ứng với nồng độ thuốc. Lọ insulin 100 đơn vị mỗi ml cần dùng kim insulin 100 đơn vị mỗi ml, còn lọ 40 đơn vị mỗi ml cần dùng kim insulin 40 đơn vị mỗi ml.
Người bệnh có biểu hiện run tay, vã mồ hôi, lú lẫn, ngủ gà hoặc mất ý thức cần được đưa nhanh đến cơ sở y tế gần nhất để xử trí. Khi người bệnh đã lơ mơ, gia đình tuyệt đối không cố cho ăn hoặc uống vì nguy cơ sặc vào đường thở rất cao. Trường hợp bà Long, theo VnExpress dẫn thông tin từ Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho thấy chọn đúng dụng cụ và kiểm tra liều insulin là bước an toàn không thể xem nhẹ.
