Cử tri mong muốn thêm thuốc mới vào danh mục được BHYT chi trả
Theo kế hoạch trước đây, Thông tư sửa đổi Danh mục thuốc thuộc phạm vi được hưởng của người tham gia BHYT dự kiến ban hành trong tháng 6, triển khai từ quý III. Tuy nhiên, đến nay dự thảo vẫn đang được hoàn thiện.
Việc bổ sung thuốc mới, đặc biệt các thuốc điều trị bệnh nặng, bệnh mạn tính, ung thư và bệnh hiếm, được kỳ vọng giúp người bệnh giảm gánh nặng chi phí và tăng cơ hội tiếp cận thuốc.
Đây cũng là vấn đề được nhiều cử tri quan tâm. Đại biểu Quốc hội Phạm Văn Hòa cho rằng cần tiếp tục mở rộng danh mục thuốc BHYT, đồng thời khắc phục những bất cập trong khám, chữa bệnh để người dân thuận lợi hơn khi sử dụng BHYT.
Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan vừa có văn bản trả lời kiến nghị của cử tri Khánh Hòa, Nghệ An về việc bổ sung thêm danh mục thuốc được thanh toán BHYT, nhất là các loại thuốc điều trị bệnh nặng, bệnh hiểm nghèo.
Theo Bộ trưởng, Bộ Y tế đang rà soát, sửa đổi, bổ sung Thông tư 20/2022 về danh mục thuốc BHYT, đồng thời xin ý kiến các đơn vị liên quan, dự kiến ban hành trong năm nay. Dự thảo đề xuất bổ sung một số thuốc điều trị ung thư, bệnh mạn tính, bệnh hiếm; đồng thời điều chỉnh điều kiện và tỷ lệ thanh toán đối với một số thuốc hiện có.
Danh mục được xây dựng dựa trên tên hoạt chất theo INN, với các tiêu chí về hiệu quả, chi phí, tác động ngân sách và sự tham vấn của các bên liên quan, nhằm mở rộng khả năng tiếp cận thuốc nhưng vẫn kiểm soát chi phí và bảo đảm cân đối quỹ BHYT.
Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga đánh giá việc cập nhật Danh mục thuốc BHYT liên quan trực tiếp đến quyền lợi của hàng chục triệu người tham gia BHYT, đặc biệt là những bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo, bệnh mạn tính cần điều trị lâu dài.
Y học phát triển rất nhanh, ngày càng có nhiều thuốc mới, công nghệ điều trị mới mang lại hiệu quả tốt hơn, nhưng chi phí cũng rất cao.
Chẳng hạn, trong đợt cập nhật đang được Bộ Y tế nghiên cứu, dự kiến có 84 thuốc mới được xem xét bổ sung, trong đó có 30 thuốc điều trị ung thư, chủ yếu là thuốc điều trị đích, kháng thể đơn dòng và thuốc miễn dịch.
“Nếu những tiến bộ này chậm được đưa vào phạm vi thanh toán BHYT, khoảng cách giữa khả năng điều trị của y học và khả năng thực tế tiếp cận của người bệnh sẽ ngày càng lớn”, Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nói.
Dù vậy, bà cho rằng không nên hiểu việc mở rộng quyền lợi BHYT đơn thuần là đưa càng nhiều thuốc vào danh mục càng tốt, bởi quỹ BHYT là nguồn lực hữu hạn. Quyết định chi trả cần lấy hiệu quả điều trị và lợi ích của người bệnh làm trung tâm, đồng thời dựa trên bằng chứng khoa học và khả năng cân đối nguồn lực.
Với các thuốc có chi phí rất cao, có thể nghiên cứu mức, điều kiện hoặc phạm vi thanh toán linh hoạt thay vì chỉ lựa chọn “chi trả” hoặc “không chi trả”.
Cập nhật danh mục nhanh hơn, thường xuyên hơn
Điều người dân cần không chỉ là một danh mục thuốc ngày càng dài, mà là một cơ chế đủ linh hoạt để thuốc thực sự có giá trị được đưa vào kịp thời, được thanh toán ở mức hợp lý và đến đúng người bệnh cần nó. Tôi cho rằng đó mới là thước đo cuối cùng về hiệu quả của chính sách.
Theo đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, quy trình cập nhật cũng cần nhanh hơn và thường xuyên hơn. Đã có một khoảng thời gian khá dài kể từ đợt cập nhật tổng thể năm 2018, trong khi khoa học y học thay đổi từng năm. Nếu danh mục BHYT không được cập nhật kịp thời, người chịu thiệt đầu tiên vẫn là người bệnh.
“Mục tiêu cuối cùng phải là giải được đồng thời ba bài toán: người bệnh được tiếp cận thuốc tốt hơn, quỹ BHYT chi đúng và hiệu quả hơn, chính sách đủ bền vững để không chỉ bảo đảm quyền lợi cho người bệnh hôm nay mà cả những người tham gia BHYT trong tương lai”, bà Nga nhấn mạnh.
Thông tư 37/2024/TT-BYT đã tạo khuôn khổ về xây dựng, cập nhật danh mục và thanh toán thuốc BHYT. Vấn đề hiện nay là triển khai hiệu quả các quy định này trong thực tế.
Theo bà, có 4 vấn đề cần tiếp tục chú trọng.
Thứ nhất là tính kịp thời. Khoa học và thị trường dược thay đổi rất nhanh, vì vậy cần thiết lập cơ chế rà soát định kỳ thực chất, đồng thời có quy trình cập nhật nhanh đối với những thuốc có giá trị điều trị đột phá hoặc đáp ứng nhu cầu cấp thiết mà hiện chưa có lựa chọn thay thế phù hợp.
Không nên để khoảng cách giữa một thuốc được chứng minh hiệu quả, được cấp phép sử dụng và thời điểm người bệnh có thể tiếp cận bằng BHYT kéo dài không cần thiết.
Thứ hai là nâng cao chất lượng bằng chứng. Quyết định đưa thuốc vào danh mục cần dựa ngày càng nhiều hơn vào đánh giá công nghệ y tế, dữ liệu dịch tễ học trong nước, hiệu quả điều trị thực tế, hiệu quả chi phí và tác động ngân sách. Đặc biệt với những thuốc mới có giá rất cao, càng phải có tiêu chí chặt chẽ và dữ liệu đủ tin cậy.
Thứ ba là minh bạch và trách nhiệm giải trình. Theo bà, cần công khai hơn các tiêu chí, căn cứ và quy trình xem xét để người bệnh, cơ sở y tế, giới chuyên môn và doanh nghiệp có thể hiểu vì sao một thuốc được bổ sung, chưa được bổ sung hoặc được thanh toán với một tỷ lệ, điều kiện nhất định.
Minh bạch không chỉ tạo đồng thuận mà còn giúp hạn chế tác động của lợi ích cục bộ vào một lĩnh vực có giá trị kinh tế rất lớn.
Thứ tư là phải có cơ chế đánh giá lại sau khi thuốc được đưa vào danh mục. Nếu dữ liệu thực tế cho thấy thuốc hiệu quả, có thể xem xét mở rộng phạm vi hoặc tỷ lệ thanh toán; ngược lại, cần điều chỉnh nếu hiệu quả không tương xứng với chi phí hoặc đã có lựa chọn tốt hơn.
Bên cạnh đó, cần tăng cường kết nối dữ liệu giữa cơ quan BHYT, bệnh viện, cơ quan quản lý dược và các cơ sở nghiên cứu để có cơ sở ra quyết định chính sách phù hợp.
Việc cập nhật kịp thời danh mục BHYT chi trả cũng sẽ tránh phát sinh “khoảng trống tiếp cận”. Thuốc đã được cấp phép và có nhu cầu sử dụng trong điều trị nhưng quyền lợi BHYT chưa kịp cập nhật, khiến người bệnh phải tự chi trả, trì hoãn hoặc thậm chí ngừng điều trị.
Bài toán tài chính: Mở rộng quyền lợi BHYT song vẫn bảo đảm cân đối quỹ BHYT
Nghị quyết 72-NQ/TW xác định yêu cầu cải cách tài chính y tế, bảo đảm hiệu quả, bền vững của chính sách BHYT và giảm gánh nặng chi phí cho người bệnh. Theo đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, để thực hiện mục tiêu này, không thể chỉ dựa vào quỹ BHYT mà cần đa dạng nguồn lực, trong đó ngân sách nhà nước và BHYT giữ vai trò nền tảng.
Trước hết, phải tiếp tục mở rộng bao phủ BHYT, quản lý tốt nguồn thu, hạn chế trốn đóng, chậm đóng và sử dụng quỹ tiết kiệm, hiệu quả. Cùng với đó là lộ trình điều chỉnh mức đóng phù hợp với khả năng của nền kinh tế và sức chịu đựng của người dân, đồng thời Nhà nước tiếp tục hỗ trợ nhóm yếu thế, người có thu nhập thấp.
Thứ hai, sử dụng tốt hơn sức mua của quỹ BHYT. Với các thuốc có giá trị lớn, có thể nghiên cứu các cơ chế đàm phán giá, mua sắm tập trung, thỏa thuận chia sẻ rủi ro hoặc thanh toán dựa trên kết quả điều trị. Khi quỹ BHYT đại diện cho hàng chục triệu người tham gia để đàm phán, dư địa giảm giá thuốc là đáng kể.
Thứ ba, đối với một số thuốc đặc biệt đắt tiền, có thể thiết kế cơ chế đồng tài trợ minh bạch giữa quỹ BHYT, ngân sách nhà nước, doanh nghiệp dược và các nguồn hỗ trợ hợp pháp khác.
Một vấn đề quan trọng khác là phải đầu tư nhiều hơn cho phòng bệnh, sàng lọc và điều trị sớm. Đây cũng chính là tinh thần của Nghị quyết 72. Nếu chỉ tập trung nguồn lực khi bệnh đã ở giai đoạn nặng thì chi phí điều trị sẽ rất lớn. Chi cho phòng bệnh và phát hiện sớm thực chất cũng là một cách bảo vệ quỹ BHYT trong dài hạn.
Theo bà, mục tiêu giảm chi tiền túi cho người dân là hoàn toàn đúng và rất nhân văn, nhưng phải đi bằng một lộ trình có nguồn lực bảo đảm.
Có thể nghiên cứu, tính toán việc nâng mức đóng BHYT theo lộ trình phù hợp, qua đó tăng nguồn lực cho quỹ và tạo thêm khả năng chi trả đối với những loại thuốc có giá trị điều trị cao.
Quyết định 844 của Thủ tướng cũng nhấn mạnh việc đa dạng, mở rộng các nguồn thu, bảo đảm bền vững và phát triển quỹ BHYT để từng bước mở rộng phạm vi quyền lợi, triển khai các giải pháp nhằm giảm gánh nặng chi phí y tế cho người bệnh.
Đại biểu Quốc hội Phạm Văn Hòa cho rằng, mở rộng danh mục thuốc BHYT cần đi đôi với bảo đảm nguồn lực của quỹ. Theo ông, có thể nghiên cứu lộ trình điều chỉnh mức đóng phù hợp để tăng khả năng chi trả cho các thuốc có giá trị điều trị cao, đồng thời tiếp tục mở rộng độ bao phủ BHYT nhằm chia sẻ rủi ro trong cộng đồng.
“Duy trì độ bao phủ BHYT rộng là yếu tố quan trọng để tạo nguồn lực chi trả cho người bệnh”, ông Hòa nhấn mạnh.
Trong thời gian tới, việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHYT được kỳ vọng tiếp tục hoàn thiện cơ chế mở rộng quyền lợi, đồng thời bảo đảm nguồn lực và tính bền vững của quỹ.