Lộ trình tăng mức đóng BHYT từ 4,5% hiện nay lên 5,1% từ năm 2027, sau đó tăng lên 5,4% và 6%. Lộ trình này được Bộ Y tế đưa vào dự thảo Nghị định quy định về lộ trình tăng mức hưởng và phạm vi hưởng bảo hiểm y tế theo lộ trình, đối tượng ưu tiên phù hợp với mức đóng và khả năng cân đối Quỹ BHYT. Nghị định dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/4/2027.
Việc tăng mức đóng BHYT, nếu được áp dụng theo lộ trình đề xuất, sẽ tác động trực tiếp đến thu nhập của người lao động và chi phí đóng góp của doanh nghiệp. Đổi lại, câu hỏi lớn đặt ra là phần đóng thêm này mang lại những quyền lợi gì, khi phạm vi hưởng BHYT được đề xuất mở rộng sang khám sức khỏe, sàng lọc ung thư và một số dịch vụ phòng bệnh.
Đây cũng là điểm khiến tác động của chính sách không giống nhau giữa các nhóm người tham gia BHYT. Với người thường xuyên sử dụng dịch vụ y tế hoặc mắc bệnh mạn tính, điều quan tâm không chỉ "phải đóng thêm bao nhiêu", mà còn là BHYT sẽ giúp "giảm thêm bao nhiêu chi phí điều trị". Trong khi đó, với những người khỏe mạnh, ít hoặc chưa sử dụng BHYT, việc tăng mức đóng lại đặt ra một câu hỏi khác, rằng quyền lợi nhận được từ khoản tiền đóng thêm là gì và bao giờ họ có thể sử dụng?
4 năm trước, khi 32 tuổi và vừa lập gia đình, anh Hùng ở Hà Nội phát hiện suy thận giai đoạn cuối, từ đó cuộc sống của anh gắn với bệnh viện, ba buổi chạy thận mỗi tuần. Giá chạy thận nếu không có BHYT chi trả sẽ dao động 700.000-2.000.000 đồng mỗi lần hoặc cao hơn tùy dịch vụ từng nơi, vật tư y tế sử dụng... Với người có BHYT đúng tuyến, mức bảo hiểm chi trả tối đa là 567.000 đồng mỗi lần.
Tuy nhiên, người chạy thận ba lần mỗi tuần như anh Hùng, tổng chi phí một tháng bao gồm thuốc men, xét nghiệm và các khoản phụ phí, khoảng 2,5-12 triệu đồng. Chi phí này người bệnh tự trả - gọi là đồng chi trả với BHYT. Mỗi tháng anh tốn 3-5 triệu đồng cho chi phí ngoài danh mục BHYT.
Với những người như anh Hùng, BHYT là khoản bảo vệ tài chính gần như không thể thiếu. "Đóng thêm thì không ngại bằng việc đóng rồi mà những dịch vụ mình cần vẫn phải tự trả", anh nói, thêm rằng điều anh quan tâm là số tiền tăng thêm sẽ đổi lại quyền lợi gì, nhất là với khám sức khỏe và điều trị những bệnh mạn tính như anh.
Còn chị Ngọc, 35 tuổi, một nhân viên kinh doanh ở Hà Nội, lại nhìn câu chuyện khác. Chị chưa từng dùng BHYT để khám bệnh nhưng vẫn đóng đều hàng tháng. Nếu phải đóng thêm, chị muốn biết trước mình sẽ được hưởng gì. "Chưa sử dụng BHYT lần nào nên tôi vẫn khá mơ hồ về quyền lợi", chị nói.
Bệnh nhân chờ khám bệnh tại Bệnh viện Ung Bướu TP HCM cơ sở 2, TP Thủ Đức. Ảnh: Quỳnh Trần
Mức đóng thay đổi thế nào?
Hiện người tham gia BHYT thông qua quan hệ lao động đóng 4,5% tiền lương tháng làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc. Trong đó, doanh nghiệp đóng hai phần ba, người lao động một phần ba. Nếu tỷ lệ tăng lên 5,1%, phần đóng của người lao động sẽ tăng từ 1,5% lên 1,7%, còn doanh nghiệp tăng từ 3% lên 3,4%.
Với người có mức lương làm căn cứ đóng BHYT 10 triệu đồng mỗi tháng, tổng mức đóng hiện là 450.000 đồng, trong đó người lao động đóng 150.000 đồng. Khi mức 5,1% được áp dụng, tổng tiền đóng tăng lên 510.000 đồng. Người lao động đóng 170.000 đồng, doanh nghiệp đóng 340.000 đồng. Như vậy, người lao động tăng thêm 20.000 đồng mỗi tháng, doanh nghiệp thêm 40.000 đồng.
Với BHYT hộ gia đình, mức đóng mới dự kiến áp dụng từ ngày 1/1/2028. Nếu lương cơ sở khi đó vẫn ở mức 2,53 triệu đồng, người tham gia thứ nhất sẽ đóng 119.340 đồng mỗi tháng, cao hơn hiện nay khoảng 6.000 đồng. Chính sách giảm trừ khi nhiều thành viên cùng tham gia tiếp tục được giữ. Con số tăng với từng người không lớn, nhưng khi tính trên hàng chục triệu người tham gia, khoản tăng sẽ tạo thêm nguồn lực đáng kể cho quỹ BHYT.
Lý do Bộ Y tế đề xuất điều chỉnh mức đóng không chỉ nằm ở nhu cầu tăng nguồn thu. Cùng với đó là định hướng mở rộng quyền lợi BHYT, từ chỗ chủ yếu chi trả khi người dân mắc bệnh sang tăng đầu tư cho phòng bệnh và phát hiện sớm. Năm 2024, cả nước ghi nhận 183,6 triệu lượt khám chữa bệnh, tăng 9,7 triệu lượt so với năm 2023. Khoảng 40 triệu người khám chữa bệnh BHYT thường xuyên, trung bình mỗi người sử dụng dịch vụ khoảng 4,5 lần mỗi năm. Chi khám chữa bệnh BHYT toàn quốc gần 140.000 tỷ đồng, tăng hơn 18.000 tỷ đồng, tương đương 15%, so với năm trước.
Trong khi đó, người dân vẫn phải tự trả hơn 40% chi phí khám chữa bệnh. Gánh nặng tài chính vì bệnh tật vì thế vẫn là vấn đề lớn, đặc biệt với người nghèo, người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính hoặc phải điều trị thường xuyên. Đại diện Vụ BHYT (Bộ Y tế), cho hay khi mở rộng quyền lợi và tăng mức hưởng, tiến tới mục tiêu miễn viện phí toàn dân, việc tái cơ cấu mức đóng là cần thiết để bảo đảm khả năng chi trả của quỹ.
Đổi phí đóng lấy thêm quyền lợi
Một thay đổi đáng chú ý trong dự thảo là đề xuất đưa một số dịch vụ phòng bệnh, phát hiện sớm vào phạm vi được BHYT chi trả, trong đó có khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc một số bệnh. Bảy nhóm ung thư được đề xuất sàng lọc gồm ung thư cổ tử cung, vú, phổi, tiền liệt tuyến, đại trực tràng, dạ dày, gan và viêm gan B, C.
Nếu được thông qua và triển khai, đây sẽ là bước chuyển đáng kể. Người dân có thể được quỹ hỗ trợ ngay từ giai đoạn chưa xuất hiện bệnh hoặc khi bệnh chưa tiến triển nặng, thay vì chủ yếu sử dụng BHYT khi đã phải đến bệnh viện điều trị. Dự thảo cũng đề xuất chi cho phòng bệnh mạn tính, dinh dưỡng và tăng mức hỗ trợ đối với một số nhóm khó khăn. Một số đối tượng có thể được nâng mức hưởng từ 80% lên 85%.
BHYT vốn được xây dựng trên nguyên tắc chia sẻ rủi ro. Người đang khỏe cùng đóng góp vào quỹ để khi một thành viên mắc bệnh, nguồn tiền chung được sử dụng để chi trả. Vì vậy, với người tham gia, câu hỏi cuối cùng có lẽ không chỉ là "mỗi tháng đóng thêm bao nhiêu", mà là "đóng thêm thì được bảo vệ thêm thế nào".
Với chị Ngọc, người nhiều năm chỉ đóng BHYT nhưng chưa sử dụng, những quyền lợi mới có thể khiến khoản phí trở nên dễ hình dung hơn. Còn với anh Hùng, người thường xuyên phải đến cơ sở y tế, điều quan trọng là những quyền lợi ấy có thực sự giúp giảm tiền phải tự trả hay không.
Lê Nga