Nhiều ung thư đường tiêu hóa chỉ là tổn thương vài milimet, dễ bị bỏ sót

Ngày 11/9, tại hội thảo khoa học “Cập nhật nội soi tiêu hóa chẩn đoán và can thiệp 2026” do Bệnh viện Đại học Quốc tế Hồng Bàng tổ chức, ThS.BS Nguyễn Đức Thông, Bệnh viện Nguyễn Trãi, chia sẻ về thực tế phát hiện và điều trị ung thư đường tiêu hóa ở giai đoạn sớm.

Chỉ vài milimet nhưng có thể là ung thư

Theo BS Thông, một trong những thách thức lớn hiện nay là nhiều tổn thương ung thư giai đoạn sớm có kích thước rất nhỏ, chỉ vài milimet đến khoảng 1cm, hình ảnh kín đáo và dễ bị nhầm với tổn thương lành tính. Nếu không được nhận diện kỹ, bệnh có thể bị bỏ sót cho đến khi tiến triển sang giai đoạn muộn.

BS Thông dẫn chứng hai trường hợp thực tế tại bệnh viện.

Trường hợp đầu tiên là nữ bệnh nhân 67 tuổi, đến khám vì đau vùng thượng vị kéo dài 2 tháng. Nội soi dạ dày phát hiện tại hang vị một tổn thương hơi nhô, bề mặt lõm và không đều, kích thước khoảng 10 x 15mm, trên nền niêm mạc có chuyển sản ruột.

Kết quả sinh thiết ban đầu bằng nội soi ánh sáng trắng chỉ ghi nhận những vùng tế bào không điển hình. Tuy nhiên, do hình ảnh tổn thương rất đáng ngờ, các bác sĩ tiếp tục theo dõi và nội soi kiểm tra bằng kỹ thuật tăng cường hình ảnh.

Lúc này, những vùng thay đổi màu sắc trên bề mặt tổn thương hiện rõ hơn. Bác sĩ sinh thiết đúng vào vùng nghi ngờ và xác định đây là ung thư dạ dày giai đoạn sớm.

Trường hợp thứ hai là nam bệnh nhân 69 tuổi, có tiền sử hút thuốc lá, hoàn toàn không có triệu chứng và đi nội soi để tầm soát. Bác sĩ phát hiện một tổn thương chỉ khoảng 10mm ở thực quản giữa. Tổn thương hơi gồ và có màu sắc khác nhẹ so với niêm mạc xung quanh.

Khi sử dụng kỹ thuật nội soi tăng cường hình ảnh, các bất thường về mạch máu tại vùng tổn thương trở nên rõ hơn. Kết quả xác định đây là ung thư thực quản giai đoạn rất sớm, khi tế bào ung thư mới nằm trong lớp niêm mạc.

“Hai trường hợp trên cho thấy ung thư đường tiêu hóa có thể ẩn mình dưới những tổn thương rất nhỏ. Nội soi ánh sáng trắng vẫn là nền tảng, nhưng trong một số trường hợp, việc kết hợp các kỹ thuật tăng cường hình ảnh và nội soi phóng đại giúp bác sĩ nhận diện rõ hơn những thay đổi bất thường về màu sắc, bề mặt và mạch máu”, BS Thông nói.

Ung thư dạ dày và ung thư đại trực tràng nằm trong nhóm những bệnh ung thư phổ biến tại Việt Nam. Mỗi năm Việt Nam có khoảng 15.000 trường hợp ung thư dạ dày mới. Tuy nhiên, vấn đề đáng lo ngại là tỷ lệ bệnh được phát hiện ở giai đoạn sớm còn rất thấp.

Theo các nghiên cứu được BS Thông dẫn chứng, tỷ lệ này trong một số nghiên cứu chỉ khoảng 4%, các nghiên cứu gần đây cải thiện nhưng nhìn chung vẫn chỉ khoảng 10%. Trong khi đó, tỷ lệ phát hiện ung thư dạ dày sớm tại Hàn Quốc khoảng 63,6% và tại Nhật Bản đã vượt 70%.

BS Thông nhấn mạnh, ung thư càng được phát hiện sớm thì cơ hội điều trị hiệu quả càng cao, tiên lượng càng tốt. Khi tổn thương còn khu trú trong lớp niêm mạc, chưa xâm lấn sâu hoặc di căn, người bệnh có thể được điều trị bằng các phương pháp ít xâm lấn hơn.

Tầm soát và công nghệ giúp phát hiện ung thư từ sớm

Theo BS Thông, một trong những nguyên nhân khiến Việt Nam phát hiện ung thư tiêu hóa sớm còn thấp là chưa có chương trình tầm soát ung thư dạ dày ở quy mô quốc gia. Bên cạnh đó, chất lượng nội soi, nguồn nhân lực và khả năng tiếp cận các công nghệ nội soi hiện đại cũng chưa đồng đều.

Tại Nhật Bản, người dân từ 40 tuổi được khuyến khích nội soi dạ dày định kỳ. Việt Nam hiện có thể xem xét cách tiếp cận "tầm soát cơ hội", tức khi người dân đến khám vì một vấn đề sức khỏe khác, nếu không có chống chỉ định, có thể kết hợp kiểm tra đường tiêu hóa.

Tuy nhiên, theo BS, không phải tất cả mọi người đều có nguy cơ ung thư giống nhau. Những người có viêm teo niêm mạc dạ dày hoặc chuyển sản ruột mức độ nặng có nguy cơ cao hơn, do đó cần được phân tầng nguy cơ để có kế hoạch nội soi và theo dõi phù hợp.

Bên cạnh tầm soát, chất lượng của mỗi lần nội soi cũng quyết định khả năng phát hiện tổn thương. Người bệnh cần được chuẩn bị tốt để bác sĩ quan sát rõ niêm mạc. Trong quá trình nội soi, bác sĩ cần bơm đủ hơi, làm sạch niêm mạc, quan sát có hệ thống và dành đủ thời gian để không bỏ sót tổn thương nhỏ.

Hiện nay các công nghệ nội soi tăng cường hình ảnh đang hỗ trợ đáng kể cho bác sĩ. Đáng chú ý, trí tuệ nhân tạo (AI) cũng đang trở thành công cụ hỗ trợ trong nội soi. AI có thể phát hiện và đánh dấu những vùng nghi ngờ ngay trên màn hình trong thời gian thực, giúp bác sĩ chú ý đến những tổn thương có thể khó nhận biết bằng mắt thường.

AI còn có thể hỗ trợ kiểm soát chất lượng nội soi, nhắc bác sĩ quan sát đầy đủ các vị trí cần thiết, qua đó giảm nguy cơ bỏ sót tổn thương.

Theo BS Thông, dù công nghệ ngày càng phát triển, con người vẫn là yếu tố nền tảng. Bác sĩ nội soi cần được đào tạo để nhận biết những dấu hiệu rất nhỏ của ung thư sớm và biết khi nào cần sử dụng các kỹ thuật hỗ trợ.

Khi ung thư được phát hiện ở giai đoạn sớm và còn đáp ứng tiêu chuẩn điều trị, người bệnh có thể được can thiệp bằng phương pháp cắt tách dưới niêm mạc qua nội soi (ESD), thay vì phải phẫu thuật lớn trong những trường hợp phù hợp.

"Điều quan trọng không chỉ là phát hiện ung thư, mà phải phát hiện khi ung thư còn rất sớm. Việc kết hợp tầm soát phù hợp, phân tầng nguy cơ, chuẩn hóa quy trình nội soi, nâng cao chất lượng nhân lực cùng các công nghệ tăng cường hình ảnh và AI sẽ giúp tăng khả năng phát hiện ung thư đường tiêu hóa ở giai đoạn còn có thể điều trị hiệu quả, ít xâm lấn và mang lại tiên lượng tốt hơn cho người bệnh", BS Thông nhấn mạnh.

BS.CKII Nguyễn Văn Minh, Phó Giám đốc Bệnh viện Đại học Quốc tế Hồng Bàng:

Trong bối cảnh nhu cầu ứng dụng các kỹ thuật nội soi hiện đại ngày càng gia tăng trong chẩn đoán và điều trị các bệnh lý tiêu hóa, việc cập nhật những tiến bộ về siêu âm nội soi (EUS), ERCP, phát hiện và điều trị ung thư sớm đường tiêu hóa có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng chuyên môn, tối ưu hiệu quả điều trị và mang lại lợi ích cho người bệnh.

Hội thảo “Cập nhật nội soi tiêu hóa chẩn đoán và can thiệp 2026” tổ chức nhằm cập nhật những tiến bộ mới trong nội soi tiêu hóa chẩn đoán và can thiệp, tạo diễn đàn trao đổi học thuật giữa đội ngũ chuyên gia, giảng viên và cán bộ y tế.  

Đặc biệt, chương trình kết hợp báo cáo chuyên đề cùng trình diễn trực tiếp các kỹ thuật nội soi tiêu hóa hiện đại, truyền hình trực tiếp từ phòng phẫu thuật lên hội trường, mang đến cơ hội tiếp cận thực tiễn ngay tại sự kiện.