Tham vọng bứt phá “tỷ đô” du lịch y tế: Ngành du lịch hay y tế là chủ đạo?

Đề án phát triển du lịch y tế giai đoạn 2026-2030 mà Bộ Y tế xây dựng dự thảo đang nhận được sự quan tâm rộng rãi từ cộng đồng, khi Việt Nam từ nhiều năm qua đã xác định định hướng này có nhiều tiềm năng để phát triển mạnh.

Cột mốc 750.000 du khách và doanh thu 1 tỷ USD được giới chuyên môn đánh giá là khá tham vọng nhưng hoàn toàn khả thi, nếu có kế hoạch bài bản lẫn sự liên kết chặt chẽ giữa các bên như bệnh viện - doanh nghiệp du lịch - cơ sở lưu trú, nghỉ dưỡng - vận chuyển - bảo hiểm và các đối tác quốc tế.

Trong đó, phải xác định rõ vai trò, nhiệm vụ của ngành y tế và ngành du lịch.

Cơ sở quan trọng để bảo vệ uy tín điểm đến

Trao đổi với phóng viên Dân trí, ông Lê Trương Hiền Hòa, Phó Giám đốc Sở Du lịch TPHCM nhận định, ý nghĩa của Đề án không chỉ dừng ở các con số, mà còn tạo cơ sở để chuyển du lịch y tế từ các dịch vụ đang phát triển tương đối riêng lẻ thành một chuỗi giá trị được tổ chức bài bản, kết nối cơ sở khám, chữa bệnh với hệ thống các dịch vụ hỗ trợ.

Đặc biệt, khả năng phối hợp giữa ngành y tế và ngành du lịch là điều kiện cốt lõi để xây dựng sản phẩm du lịch y tế hoàn chỉnh, có giá trị gia tăng cao, góp phần tăng mức chi tiêu và kéo dài thời gian lưu trú của khách quốc tế.

Trong đó, ngành y tế chịu trách nhiệm về chuyên môn, chất lượng khám, chữa bệnh, an toàn người bệnh và xác định những dịch vụ y tế có lợi thế cạnh tranh. Còn ngành du lịch có thế mạnh trong nghiên cứu thị trường, kết nối doanh nghiệp, thiết kế sản phẩm, tổ chức chuỗi dịch vụ, xúc tiến quảng bá và nâng cao trải nghiệm của du khách.

Ông Hòa phân tích, khách du lịch y tế không chỉ cần một dịch vụ khám hoặc điều trị tốt. Họ cần một hành trình dịch vụ thuận tiện và an toàn, từ tìm kiếm thông tin, tư vấn, đặt lịch, nhập cảnh, đón tiếp, khám chữa bệnh đến lưu trú, đi lại, phiên dịch, nghỉ dưỡng, tham quan và chăm sóc sau điều trị.

Vì vậy, sản phẩm chỉ thực sự có sức cạnh tranh khi các mắt xích này được kết nối thành một quy trình thống nhất. TPHCM đã xác định rõ hướng đi này, khi Sở Du lịch và Sở Y tế đang phối hợp theo hướng kết nối y tế - du lịch - chăm sóc sức khỏe - nghỉ dưỡng, đồng thời xây dựng cẩm nang, sản phẩm truyền thông, tiêu chí tham gia chương trình và phát huy các sản phẩm đặc trưng gắn với thế mạnh của thành phố.

“Mục tiêu cuối cùng của sự phối hợp không phải là ghép một dịch vụ y tế với một tour du lịch, mà để hình thành một hệ sinh thái dịch vụ lấy chất lượng, an toàn và trải nghiệm của khách hàng làm trung tâm.

Chúng tôi thống nhất quan điểm, rằng dịch vụ y tế phải được ngành y tế kiểm soát về chuyên môn và chất lượng, ngành du lịch chịu trách nhiệm kết nối các dịch vụ đủ điều kiện thành sản phẩm phù hợp với thị trường và tổ chức trải nghiệm cho du khách. Đây cũng là cơ sở quan trọng để bảo vệ uy tín điểm đến”, Phó Giám đốc Sở Du lịch TPHCM nói.

Y tế - Du lịch đồng chủ trì theo từng chuỗi giá trị

Một lãnh đạo Sở Y tế TPHCM chia sẻ, trong nhiệm vụ phát triển du lịch y tế, ngành y tế giữ vai trò nền tảng về chất lượng chuyên môn và uy tín, còn ngành du lịch giữ vai trò quan trọng trong tổ chức thị trường, quảng bá, kết nối và hoàn thiện trải nghiệm của khách hàng.

Vị này dẫn chứng, khách quốc tế có thể đến TPHCM vì nhiều lý do, nhưng để họ lựa chọn thành phố cho một dịch vụ y tế thì yếu tố quyết định trước hết vẫn là chất lượng chuyên môn và hiệu quả điều trị. Đây là phần trách nhiệm mà ngành y tế phải bảo đảm.

Ngược lại, một dịch vụ y tế tốt nhưng nếu không được thị trường biết đến, không có sản phẩm du lịch phù hợp, không có hệ thống kết nối khách hàng, lưu trú, vận chuyển, chăm sóc người đi cùng và các dịch vụ hậu cần thì rất khó hình thành một sản phẩm "du lịch y tế" đúng nghĩa. Đây chính là không gian để ngành du lịch phát huy vai trò.

Vì vậy, không nên xác định ngành y tế hay ngành du lịch là "chủ đạo" theo nghĩa ngành này làm, ngành kia phối hợp. Tốt hơn là xác định một cơ chế đồng chủ trì theo từng chuỗi giá trị.

Cụ thể, ngành y tế đảm đương những vấn đề thuộc "chất lượng lõi", như: lựa chọn và chuẩn hóa các nhóm dịch vụ y tế có lợi thế cạnh tranh; xây dựng tiêu chuẩn chất lượng; phát triển các cơ sở cung ứng dịch vụ; bảo đảm an toàn người bệnh; đào tạo nhân lực có khả năng phục vụ khách quốc tế; tăng cường ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số; đồng thời xây dựng thương hiệu y tế.

Ngành du lịch sẽ chịu trách nhiệm mạnh hơn ở khâu "đưa sản phẩm ra thị trường", bao gồm: nghiên cứu thị trường, xác định nhóm khách hàng mục tiêu, xây dựng tour và gói dịch vụ, quảng bá, kết nối với các hệ sinh thái hỗ trợ.

"TPHCM hiện đã xác định phát triển du lịch y tế gắn với y học chuyên sâu và y học cổ truyền, đồng thời hướng tới xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và nghiên cứu phát triển trong lĩnh vực y tế.

Chúng ta cần đi theo trình tự: có năng lực thật - có sản phẩm thật - có tiêu chuẩn thật - có thương hiệu - sau đó mới mở rộng thị trường.

Tôi cho rằng thành công của Đề án sẽ không được đo bằng việc ngành y tế hay ngành du lịch đóng góp nhiều hơn, mà bằng việc hai ngành có tạo được một chuỗi dịch vụ liền mạch cho người bệnh - du khách hay không.

Đây phải là câu chuyện đồng hành, không phải câu chuyện ngành nào chủ đạo, ngành nào phối hợp", lãnh đạo Sở Y tế TPHCM khẳng định.

Cần thiết có bộ tiêu chí quốc gia về du lịch y tế

Ông Nguyễn Hữu Y Yên, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch TPHCM chia sẻ, cần xác định rõ là việc khách du lịch y tế sẽ mua một hành trình hoàn chỉnh chứ không mua từng dịch vụ rời rạc. Họ cũng thường lưu trú dài ngày, đi cùng người thân và chi tiêu cho nhiều dịch vụ khác. Đây mới là giá trị lan tỏa lớn của phân khúc này.

Vì vậy, cần hình thành chuỗi liên kết chặt chẽ giữa các ngành để xây dựng đa dạng các dịch vụ, nhưng phải có một đầu mối chịu trách nhiệm điều phối xuyên suốt hành trình của khách.

Theo góc nhìn lữ hành, ông Yên cho rằng sự phối hợp của 2 ngành y tế và du lịch là điều kiện quyết định thành công của Đề án. Bệnh viện và doanh nghiệp lữ hành phải cùng thiết kế sản phẩm ngay từ đầu, vì một bên hiểu chuyên môn, bên còn lại hiểu khách hàng và thị trường quốc tế.

“Dự thảo đặt mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 20 bệnh viện đạt tiêu chuẩn chất lượng quốc tế. Nhưng tiêu chuẩn quốc tế phải được áp dụng cho cả chuỗi trải nghiệm của khách, không chỉ riêng bệnh viện.

Về lâu dài, chúng ta không nên định vị đơn thuần là “đến Việt Nam chữa bệnh vì chi phí thấp”, mà phải xây dựng thương hiệu Việt Nam là điểm đến chăm sóc sức khỏe chất lượng, an toàn, chi phí hợp lý và có trải nghiệm du lịch tốt.

Theo tôi, cần tập trung vào 4 việc: chuẩn hóa chất lượng theo chuẩn quốc tế; xây dựng một số trung tâm du lịch y tế trọng điểm thay vì làm dàn trải; đào tạo nhân lực và phiên dịch y khoa; đẩy mạnh xúc tiến tại những thị trường mục tiêu cụ thể”, ông Nguyễn Hữu Y Yên hiến kế.

Theo PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hào, Chủ tịch Hội Da liễu TPHCM, Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Khu vực Hóc Môn, những dịch vụ có tính chủ động, thời gian điều trị tương đối ngắn và người bệnh có thể lên kế hoạch từ trước (như nha khoa, nhãn khoa, thẩm mỹ, khám sức khỏe chuyên sâu, tầm soát bệnh và chăm sóc sức khỏe dự phòng) rất phù hợp để xây dựng thành các gói kết hợp khám - điều trị - nghỉ dưỡng.

Trong đó, da liễu - thẩm mỹ là một trong những lĩnh vực phù hợp nhất để phát triển du lịch y tế, vì đáp ứng đầy đủ các tiêu chí nêu trên và dễ kết hợp với nghỉ dưỡng. Tuy nhiên, muốn cạnh tranh với Thái Lan, Hàn Quốc hay Singapore, ông Hào cũng cho rằng không nên chỉ quảng bá "làm đẹp giá tốt", thay đổi cách tiếp cận từ đóng gói một kỹ thuật y khoa cộng với một phòng khách sạn thành chuẩn hóa toàn bộ hành trình của người bệnh.

PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hào chỉ ra một tiêu chuẩn rất quan trọng nhưng đôi khi chưa được chú ý đầy đủ, là tính liên tục của chăm sóc. Một người bệnh về nước sau khi điều trị vẫn phải kết nối được với bác sĩ tại Việt Nam, nhận hồ sơ đầy đủ và được phối hợp với cơ sở y tế tại quốc gia của họ nếu cần.

"Để thu hút khách du lịch y tế quốc tế, không thể chỉ yêu cầu từng bệnh viện tự nâng cấp, mà cần hình thành một hệ sinh thái với sự phối hợp giữa ngành y tế, du lịch cùng phía bảo hiểm, hàng không, cơ sở lưu trú và các doanh nghiệp dịch vụ.

Về cơ chế và chính sách, trước hết cần có một bộ tiêu chí quốc gia dành cho cơ sở tham gia du lịch y tế, từ chất lượng chuyên môn, an toàn người bệnh, cơ sở vật chất đến năng lực phục vụ khách quốc tế. Những cơ sở đáp ứng tiêu chuẩn nên được công nhận và công bố công khai, để người bệnh quốc tế có một nguồn thông tin chính thống khi lựa chọn.

Đồng thời, cần tạo thuận lợi hơn về thủ tục visa y tế, thanh toán quốc tế, bảo hiểm và cơ chế bảo lãnh viện phí; xây dựng hành lang pháp lý rõ ràng đối với tư vấn từ xa, chuyển giao hồ sơ bệnh án và theo dõi người bệnh xuyên biên giới", PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hào nhấn mạnh.