Tỷ lệ học sinh thừa cân, béo phì cao ở cả 3 cấp học, TPHCM xử lý ra sao

Ngày 14/8, tại TPHCM đã diễn ra lễ ký kết ghi nhớ hợp tác chương trình "Thành phố vì sức khỏe thế hệ tương lai" giữa Sở Y tế TPHCM, Sở Giáo dục - Đào tạo TPHCM với các đơn vị y tế đến từ Đan Mạch. Sự kiện đánh dấu việc TPHCM trở thành nơi đầu tiên của Việt Nam và là thành phố thứ 57 toàn cầu tham gia mạng lưới này.

Béo phì tăng nhanh tạo ra "khủng hoảng mới"

Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Việt Nam có khoảng 19,5% dân số (tương đương 20 triệu người) đang sống chung với thừa cân, béo phì. Kết quả điều tra của Viện Dinh dưỡng Quốc gia (NIN) giai đoạn 2019-2020 cho thấy, tỷ lệ thừa cân và béo phì của trẻ em trong độ tuổi đi học (5-19 tuổi) đã tăng từ 8,5% năm 2010 lên 19% năm 2020.

Trong đó, tỷ lệ béo phì ở khu vực thành thị ở mức 26,8%, cao hơn đáng kể so với 18,3% tại khu vực nông thôn và 6,9% ở miền núi.

Tại TPHCM, theo báo cáo của Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (HCDC), ở nhóm trẻ dưới 5 tuổi, có 4,4% bị suy dinh dưỡng thể nhẹ cân, 6,5% suy dinh dưỡng thể thấp còi, hơn 3% suy dinh dưỡng thể gầy còm và hơn 8% bị thừa cân, béo phì.

Còn ở nhóm học sinh tiểu học, trong gần 900.000 trẻ được khám, có tổng cộng 38,7% trẻ thừa cân, béo phì (gồm hơn 20% bị thừa cân và hơn 18% bị béo phì). Tổng số trẻ thừa cân và béo phì ở 2 nhóm THCS và THPT cũng ở mức cao (lần lượt là 33,6% và 25,4%).

Theo HCDC, trong khi vấn đề suy dinh dưỡng được kiểm soát tốt thì tình trạng béo phì tăng nhanh tạo ra khủng hoảng mới, với các nguyên nhân đến từ lối sống đô thị, áp lực bệnh không lây nhiễm và chế độ ăn không lành mạnh.

Có nhiều khó khăn và thách thức để kiểm soát tình trạng thừa cân, béo phì trẻ em, như: Lối sống tĩnh tại, áp lực học tập, thói quen tiêu thụ thức ăn nhanh ngọt, quan niệm sai lầm của người lớn, vấn đề môi trường sống, khó khăn khi thực thi chính sách…

Cần chiến lược hành động, phối hợp giữa nhiều bên

Trước tình hình trên, TPHCM đã ban hành nhiều kế hoạch hành động, xuyên suốt cùng chiến lược quốc gia giai đoạn 2021-2030, cũng như tăng cường hợp tác quốc tế (với các tổ chức như WHO và UNICEF) và sự phối hợp liên ngành.

Nhiều hoạt động can thiệp đã được thành phố triển khai, như phát triển mạng lưới y tế học đường, tổ chức khám sức khỏe định kỳ sàng lọc thừa cân - béo phì sớm, triển khai những giải pháp can thiệp (theo dõi cân nặng nhiều hơn, tư vấn thực đơn dinh dưỡng).

Song song đó, công tác truyền thông và tập huấn nâng cao năng lực cho mạng lưới tại trạm y tế, trường học, các ban ngành và bệnh viện về can thiệp dinh dưỡng và vận động trong phòng chống thừa cân - béo phì cũng được tăng cường.

TPHCM đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ chuẩn hóa bữa ăn học đường, kiểm soát căng tin trường học và tăng cường vận động. Trong đó, khống chế tỷ lệ thừa cân, béo phì ở trẻ dưới 5 tuổi xuống 14%, trẻ 5-18 tuổi xuống dưới 40% và người trưởng thành xuống dưới 35%.

HCDC cho rằng, để kiểm soát tình trạng thừa cân, béo phì cần xây dựng mô hình can thiệp về dinh dưỡng và vận động thể lực cho học sinh, có sự phối hợp giữa y tế, nhà trường và gia đình.

PGS.TS.BS Huỳnh Thị Vũ Quỳnh, Trưởng khoa Thận - Nội tiết của Bệnh viện Nhi đồng 2 (TPHCM) chia sẻ, trẻ em Việt Nam đang sống trong môi trường tăng nguy cơ béo phì.

Cụ thể, môi trường thực phẩm thúc đẩy trẻ tiếp cận thực phẩm không lành mạnh; môi trường kinh tế làm nhiều gia đình phụ thuộc vào thực phẩm và đồ ăn vặt không lành mạnh; môi trường vật chất hạn chế khả năng tiếp cận với vận động thể chất.

Thừa cân và béo phì có liên quan đến nhiều bệnh đồng mắc và biến chứng khác nhau (như bệnh lý gan chuyển hóa, xơ vữa động mạch, bệnh tim mạch, ngưng thở khi ngủ, rối loạn mỡ máu…), gây gánh nặng lên cá nhân, hệ thống y tế và cộng đồng.

PGS.TS.BS Huỳnh Thị Vũ Quỳnh nhận định, cần có chính sách, chiến lược hành động phòng ngừa thừa cân, béo phì ở cấp quốc gia.

Bà Lina Gandløse Hansen, Đại sứ được bổ nhiệm của Đan Mạch tại Việt Nam cho biết, giải quyết vấn đề thừa cân, béo phì ở trẻ em không chỉ dựa vào một giải pháp hay một đơn vị riêng lẻ.

Đây là thách thức cần sự chung tay của nhiều ngành, kết hợp giữa kinh nghiệm thực tiễn tại địa phương với chuyên môn và kinh nghiệm quốc tế. Việc ký kết hợp tác bền chặt giữa Việt Nam và Đan Mạch nhằm hướng tới một tương lai khỏe mạnh và bền vững hơn cho tất cả mọi người.