3 chỉ số gan cầu cứu khi xét nghiệm máu

Nguồn ảnh: VietnamNet

Xét nghiệm máu là cách đơn giản nhất để phát hiện tăng men gan, đặc biệt khi bệnh ở mức độ tăng nhẹ, các triệu chứng không rõ ràng.

Gần đây làm xét nghiệm, tôi phát hiện bị tăng men gan. Xin chuyên gia tư vấn đây là tình trạng tổn thương hay đã suy giảm chức năng và cần làm thêm xét nghiệm viêm gan virus không? Tôi xin cảm ơn! (Phạm Diệu Hiên - TPHCM).

Cử nhân Lê Ngọc Thảo - Đơn vị Cận Lâm Sàng, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM cơ sở 3 tư vấn:

Một số bệnh gan có thể tiến triển âm thầm, chưa gây triệu chứng rõ rệt. Xét nghiệm máu với chỉ số ALT, AST và GGT giúp phát hiện những bất thường liên quan đến gan mật, từ đó xác định trường hợp cần đánh giá thêm.

Việc kiểm tra thường được cân nhắc ở người có yếu tố nguy cơ như béo phì, đái tháo đường, uống nhiều rượu bia, mắc viêm gan B, C hoặc sử dụng thuốc có thể ảnh hưởng đến gan. Với người đã mắc bệnh gan, các xét nghiệm này còn giúp theo dõi diễn tiến bệnh và hiệu quả điều trị.

ALT (GPT) và AST (GOT) là hai enzym có thể tăng khi tế bào gan bị tổn thương. ALT tương đối đặc hiệu với gan, trong khi AST còn hiện diện ở cơ và tim nên có thể tăng do nguyên nhân ngoài gan. Vì vậy, bạn cần đánh giá đồng thời hai chỉ số cùng triệu chứng, tiền sử bệnh và các thuốc đang sử dụng.

xet nghiem.png — Lấy máu xét nghiệm. Ảnh: Nguyễn Thu.

Mức bình thường có thể khác nhau giữa các phòng xét nghiệm, nhưng ở nhiều labo, ALT và AST thường dưới khoảng 40 U/L. Khi vượt giới hạn tham chiếu, đặc biệt tăng kéo dài hoặc tăng nhiều lần, cần tìm nguyên nhân.

Men gan cao có thể gặp ở người gan nhiễm mỡ, viêm gan B, viêm gan C, sử dụng nhiều rượu bia, hoặc tổn thương gan do thuốc, thực phẩm chức năng và một số hóa chất. Ngoài ra, yếu tố này còn có thể liên quan đến viêm gan tự miễn, bệnh đường mật và một số bệnh lý khác. Riêng AST tăng cũng có thể xuất phát từ tổn thương cơ hoặc một số mô ngoài gan.

GGT là enzym hỗ trợ đánh giá các vấn đề về gan và đường mật. Chỉ số này có thể tăng trong một số bệnh gan mật, do uống rượu bia hoặc ảnh hưởng của thuốc. GGT tăng đơn độc chưa đủ để xác định nguyên nhân hay chẩn đoán một bệnh cụ thể.

Dù thường được gọi chung là xét nghiệm chức năng gan, ALT, AST và GGT chủ yếu phản ánh tình trạng tổn thương tế bào gan hoặc những bất thường liên quan đến gan mật. Đánh giá chức năng gan cần kết hợp thêm các xét nghiệm khác. Men gan tăng không đồng nghĩa chức năng gan đã suy giảm nghiêm trọng; ngược lại, kết quả bình thường cũng không loại trừ hoàn toàn bệnh gan mạn tính.

Xét nghiệm men gan cũng không thay thế xét nghiệm chẩn đoán viêm gan B, C. Tần suất kiểm tra và các xét nghiệm cần thực hiện phụ thuộc vào yếu tố nguy cơ, tình trạng sức khỏe và chỉ định của bác sĩ.

Lưu ý, một số người mắc bệnh gan mạn vẫn có AST, ALT bình thường. Vì vậy, bác sĩ cần kết hợp thêm bilirubin, GGT, ALP, tiểu cầu, siêu âm và các xét nghiệm cần thiết khác để đánh giá toàn diện.

Khi men gan tăng, bạn không nên quá lo lắng; quan trọng nhất là khám sức khỏe định kỳ, làm xét nghiệm để tìm đúng nguyên nhân và chủ động bảo vệ lá gan từ sớm.

Xét nghiệm máu đóng vai trò trọng yếu trong việc tầm soát sớm tổn thương gan mật, đặc biệt khi các bệnh lý này thường tiến triển âm thầm và không biểu hiện triệu chứng rõ rệt. Cử nhân Lê Ngọc Thảo thuộc Đơn vị Cận Lâm Sàng, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM cơ sở 3 cho biết việc kiểm tra ba chỉ số ALT, AST và GGT là căn cứ cần thiết nhằm phát hiện bất thường, nhất là ở nhóm người có nguy cơ cao như béo phì, đái tháo đường hoặc lạm dụng rượu bia. Ở nhiều phòng xét nghiệm, nồng độ ALT và AST thường duy trì dưới ngưỡng tham chiếu khoảng 40 U/L. Khi các chỉ số này vượt chuẩn, tế bào gan có thể đang chịu tổn thương do gan nhiễm mỡ, viêm gan virus B, C, phản ứng phụ từ dược phẩm hoặc hóa chất. Trong khi ALT mang tính chất đặc hiệu cao với gan, chỉ số AST còn hiện diện tại cơ và tim, còn GGT lại hỗ trợ nhận diện các bất thường liên quan trực tiếp đến hệ thống đường mật. Dù được gọi là nhóm xét nghiệm chức năng gan, kết quả ALT, AST và GGT thực chất chỉ phản ánh mức độ hủy hoại tế bào hoặc rối loạn gan mật chứ không đồng nghĩa với suy giảm chức năng gan nghiêm trọng. Thậm chí, một số trường hợp mắc bệnh gan mạn tính vẫn ghi nhận nồng độ men gan ở mức bình thường. Do đó, giới chuyên môn khuyến cáo người bệnh cần kết hợp thêm chẩn đoán hình ảnh và các xét nghiệm chuyên sâu khác theo chỉ định của bác sĩ để xác định chính xác căn nguyên.