4 nguyên nhân khiến người trẻ trì hoãn kết hôn

Nguồn ảnh: Thanh Niên

Trong bối cảnh giới trẻ có xu hướng trì hoãn kết hôn, Bộ Y tế vừa ban hành hướng dẫn một số nội dung thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026 - 2035, trong đó khuyến khích kết hôn trước 30 tuổi và sinh đủ 2 con trước 35 tuổi.

TP.HCM có tuổi kết hôn lần đầu "muộn" nhất cả nước

Theo kết quả điều tra biến động dân số 2025, tuổi kết hôn trung bình lần đầu là 28; trong đó nam là 30,1 và nữ là 25,9. Tuổi kết hôn trung bình lần đầu đã tăng khoảng 4 tuổi trong vòng 15 năm. Năm 2009, tuổi kết hôn trung bình lần đầu là 24,1 (nam 24,5 và nữ 22,8). Từ năm 1999 đến nay, tuổi kết hôn trung bình lần đầu của cả hai giới đều tăng nhưng mức tăng của nam nhanh hơn của nữ, làm tăng thêm khoảng cách chênh lệch giữa hai giới.

Tuổi kết hôn lần đầu có sự khác nhau khá rõ giữa các vùng miền: Đông Nam bộ cao nhất cả nước (nam 31,3 và nữ 28,1); Trung du và miền núi phía bắc thấp nhất (nam 27,1 và nữ 22,5).

Theo đánh giá của điều tra, thực tế cho thấy ở những vùng có mức độ đô thị hóa cao hơn hoặc có điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội phát triển hơn, người dân có xu hướng kết hôn muộn hơn (như các vùng Đông Nam bộ, Bắc Trung bộ, Đồng bằng sông Cửu Long). Tuổi kết hôn trung bình lần đầu của TP.HCM cao nhất cả nước (30 tuổi) và thấp nhất là Lai Châu (22,9 tuổi).

Về nguyên nhân trì hoãn kết hôn và tuổi kết hôn lần đầu ngày càng muộn trong các năm gần đây, một chuyên gia của Cục Dân số (Bộ Y tế) nhận định: Thứ nhất, nữ giới ngày càng độc lập, không phụ thuộc kinh tế vào hôn nhân. Thứ hai, chi phí sinh hoạt và nuôi con ngày càng lớn. Thứ ba, nhu cầu trải nghiệm cá nhân cũng là yếu tố khiến nhiều người trẻ trì hoãn lập gia đình và cân nhắc kỹ trước kết hôn. Thứ tư, kết hôn giờ đây là lựa chọn cá nhân chứ không phải là "nghĩa vụ" cần hoàn thành.

Đông Nam bộ là vùng có tỷ lệ "chưa từng kết hôn" cao nhất

Theo điều tra, tỷ trọng dân số từ 15 tuổi trở lên đã từng kết hôn của cả nước cũng đã giảm, chiếm 74,2% (giảm 3,3% so với năm 2019). Trong đó, số người đang có vợ/chồng chiếm 64,1% (giảm 4,1% so với năm 2019). Đồng thời, dân số đã ly hôn hoặc ly thân là 3% (tăng 0,9% so với năm 2019). Ngoài ra, có 25,8% chưa từng kết hôn (tăng 3,3% so với năm 2019).

Giữa các vùng kinh tế - xã hội, Đông Nam bộ là vùng có tỷ lệ "chưa từng kết hôn" cao nhất, chiếm 33,1% (tăng 2,9% so với năm 2019) và đồng thời cũng là vùng có tỷ lệ có vợ/chồng thấp nhất, chiếm 57,2% (giảm 5,7% so với năm 2019). Tỷ lệ ly hôn ở các vùng Đông Nam bộ và Đồng bằng sông Cửu Long lần lượt là 3,6% và 3,8%, cao hơn mức trung bình của các vùng còn lại khoảng 1,5 lần.

Trung du và miền núi phía bắc là vùng có tỷ lệ "chưa từng kết hôn" thấp nhất (chiếm 19,2%); đồng thời cũng là vùng có tỷ lệ có vợ/chồng cao nhất cả nước (chiếm 70,8%).

Thiếu hụt lực lượng lao động

Kết hôn muộn sẽ dẫn đến sinh con muộn, sinh ít con, thậm chí không sinh con làm cho mức sinh giảm thấp. Nếu mức sinh tiếp tục giảm, Việt Nam có nguy cơ đối mặt với những hệ lụy như thiếu hụt lực lượng lao động: số người được sinh ra ngày càng ít đi, dân số trong độ tuổi lao động càng bị thu hẹp, dẫn tới thiếu hụt lao động.

Cục Dân số, Bộ Y tế khuyến khích người trẻ kết hôn trước 30 tuổi, sinh đủ 2 con trước 35 tuổi nhằm giúp tăng khả năng sinh con khỏe mạnh, ổn định cuộc sống gia đình và đóng góp tích cực cho xã hội.

Theo kết quả điều tra biến động dân số năm 2025, tuổi kết hôn trung bình lần đầu của người Việt Nam đã đạt mốc 28 tuổi, tăng 4 tuổi so với năm 2009. Xu hướng trì hoãn lập gia đình thể hiện rõ nét tại các vùng có tốc độ đô thị hóa cao, trong đó TP.HCM dẫn đầu cả nước khi tuổi kết hôn trung bình chạm ngưỡng 30 tuổi. Đáng chú ý, vùng Đông Nam bộ ghi nhận tỷ lệ người chưa từng kết hôn cao nhất cả nước với 33,1%, đồng thời tỷ lệ người đang có vợ hoặc chồng giảm mạnh xuống còn 57,2%. Theo phân tích từ đại diện Cục Dân số thuộc Bộ Y tế, thực trạng kết hôn muộn bắt nguồn từ 4 nguyên nhân cốt lõi bao gồm sự độc lập tài chính của nữ giới, áp lực chi phí sinh hoạt nuôi con, nhu cầu trải nghiệm cá nhân và sự thay đổi trong tư duy khi xem hôn nhân là lựa chọn thay vì nghĩa vụ. Trước xu hướng gia tăng số người sống độc thân cùng tỷ lệ ly hôn đạt mốc 3% trên toàn quốc, cơ quan quản lý cảnh báo nguy cơ suy giảm mức sinh nghiêm trọng. Hệ lụy trực tiếp là sự thu hẹp quy mô dân số trong độ tuổi lao động, dẫn đến nguy cơ thiếu hụt nguồn nhân lực trầm trọng trong tương lai. Nhằm ứng phó với những thách thức về quy mô và cấu trúc dân số, Bộ Y tế đã ban hành hướng dẫn thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026 - 2035 với nhiều định hướng chiến lược. Trong đó, cơ quan chức năng tập trung vận động người trẻ thực hiện mục tiêu kết hôn trước 30 tuổi và hoàn thành việc sinh đủ 2 con trước 35 tuổi. Đây được xem là giải pháp then chốt nhằm duy trì mức sinh thay thế bền vững, góp phần bảo đảm nguồn cung lao động và thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội dài hạn.