Glôcôm, bệnh võng mạc tiểu đường, thoái hóa điểm vàng, đục thủy tinh thể có thể tiến triển trong thời gian dài mà người bệnh ít nhận thấy thay đổi thị lực.
Tổn thương mắt không phải lúc nào cũng gây đau hoặc nhìn mờ ngay từ đầu. Một số bệnh diễn tiến chậm, chỉ biểu hiện rõ khi thị lực đã suy giảm đáng kể. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), những bệnh mắt dưới đây có thể gây suy giảm thị lực nghiêm trọng, thậm chí mù vĩnh viễn nếu không điều trị kịp thời.
Glôcôm
Glôcôm là nhóm bệnh gây tổn thương dây thần kinh thị giác, thường liên quan đến sự mất dần các tế bào thần kinh võng mạc. Bệnh có thể tiến triển âm thầm trong nhiều năm.
Theo Viện Mắt Quốc gia Mỹ (NEI), glôcôm giai đoạn đầu thường không có triệu chứng. Người bệnh có thể mất dần khả năng nhìn ở vùng xung quanh, trong khi vẫn nhìn khá rõ ở trung tâm nên khó nhận thấy bất thường ở giai đoạn đầu. Khi bệnh tiến triển, thị lực có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng và cuối cùng dẫn đến mù nếu không được điều trị.
Một đặc điểm khiến glôcôm dễ bị bỏ sót là người bệnh vẫn có thể nhìn khá rõ ở giai đoạn đầu. Vì vậy, ngoài biện pháp chẩn đoán như kiểm tra thị lực bằng bảng chữ cái, bác sĩ có thể cần đo nhãn áp, đánh giá dây thần kinh thị giác, tầm nhìn và chụp cắt lớp võng mạc mắt (OCT) tùy trường hợp.
Thoái hóa điểm vàng liên quan tuổi có thể âm thầm ảnh hưởng thị lực trung tâm, gây khó đọc khi bệnh tiến triển. Ảnh minh họa: AI
Bệnh võng mạc tiểu đường
Bệnh võng mạc tiểu đường xảy ra khi lượng đường trong máu cao kéo dài làm tổn thương các mạch máu ở võng mạc. Đây là một trong những biến chứng mắt quan trọng của bệnh tiểu đường.
Điểm đáng chú ý là giai đoạn đầu bệnh thường không gây triệu chứng. Khi tổn thương tiến triển, người bệnh có thể nhìn mờ, xuất hiện điểm hoặc đốm đen trôi trước mắt. Trường hợp nặng có thể xuất huyết dịch kính, phù hoàng điểm, bong võng mạc kéo hoặc mất thị lực.
NEI khuyến cáo người mắc bệnh tiểu đường nên khám mắt toàn diện ít nhất mỗi năm một lần. Kiểm soát đường huyết và điều trị các yếu tố nguy cơ cũng giúp giảm nguy cơ biến chứng mắt.
Thoái hóa điểm vàng liên quan tuổi tác
Thoái hóa điểm vàng liên quan tuổi tác (AMD) ảnh hưởng đến hoàng điểm, vùng trung tâm võng mạc chịu trách nhiệm cho thị lực trung tâm và khả năng nhìn các chi tiết.
AMD giai đoạn sớm thường không gây triệu chứng, thậm chí một số người ở giai đoạn trung gian vẫn chưa nhận thấy thị lực thay đổi. Bệnh có thể diễn tiến chậm, khiến người bệnh chỉ phát hiện khi khả năng nhìn vùng trung tâm đã suy giảm.
Khi bệnh tiến triển, người bệnh thoái hóa điểm vàng có thể thấy hình ảnh ở trung tâm bị mờ, đường thẳng trở nên cong hoặc méo, xuất hiện vùng trống trong tầm nhìn, khó đọc hoặc nhận diện khuôn mặt. Khám mắt định kỳ giúp phát hiện những thay đổi ở hoàng điểm trước khi người bệnh nhận thấy rõ triệu chứng.
Đục thủy tinh thể
Đục thủy tinh thể thường tiến triển từ từ khi thủy tinh thể trở nên đục, khiến ánh sáng khó đi qua và hình ảnh truyền đến võng mạc bị ảnh hưởng.
Ở giai đoạn đầu, người bệnh có thể chưa nhận thấy bất kỳ triệu chứng nào. Khi tình trạng đục tăng lên, thị lực có thể mờ hoặc như nhìn qua màn sương, màu sắc nhạt hơn, khó nhìn ban đêm, nhạy cảm với ánh sáng hoặc nhìn thấy quầng sáng quanh đèn.
Nếu không được điều trị khi đã tiến triển, đục thủy tinh thể có thể gây suy giảm thị lực đáng kể. Tuy nhiên, khác với tổn thương thần kinh thị giác do glôcôm, mất thị lực do đục thủy tinh thể thường có thể cải thiện bằng phẫu thuật thay thủy tinh thể khi có chỉ định.
Bệnh võng mạc do tăng huyết áp
Huyết áp cao kéo dài có thể làm tổn thương các mạch máu nhỏ ở võng mạc, gây ra bệnh võng mạc do tăng huyết áp. Những thay đổi này có thể diễn ra mà người bệnh không nhận thấy triệu chứng rõ ràng trong thời gian đầu. Bệnh được đánh giá thông qua khám đáy mắt, đồng thời bác sĩ xem xét mức độ và thời gian tăng huyết áp cũng như các tổn thương cơ quan khác.
Khi tổn thương nặng, người bệnh có thể giảm thị lực. Tăng huyết áp cũng làm tăng nguy cơ các biến cố mạch máu ở võng mạc, từ đó gây ảnh hưởng thị lực. Kiểm soát huyết áp là một phần quan trọng trong việc giảm nguy cơ tổn thương mắt và các biến chứng mạch máu.
Bảo Bảo (Tổng hợp)
Độc giả gửi câu hỏi về bệnh nhãn khoa tại đây để bác sĩ giải đáp
Nhiều tổn thương mắt không gây đau, cũng chưa lập tức làm hình ảnh trước mắt trở nên mờ đục, vì vậy người bệnh dễ bỏ qua những dấu hiệu ban đầu. Theo nội dung VnExpress tổng hợp từ WHO, một số bệnh có thể tiến triển âm thầm, đến khi được phát hiện thì thị lực đã suy giảm đáng kể. Nếu không khám và điều trị kịp thời, các bệnh này có thể gây tổn thương nghiêm trọng, thậm chí dẫn tới mù vĩnh viễn.
Glôcôm là nhóm bệnh làm tổn thương dây thần kinh thị giác, thường liên quan quá trình mất dần các tế bào thần kinh ở võng mạc. Theo Viện Mắt Quốc gia Mỹ (NEI), glôcôm giai đoạn đầu thường gần như không có triệu chứng, nên người bệnh vẫn sinh hoạt bình thường mà không biết thị lực đang bị đe dọa. Khả năng nhìn ở vùng xung quanh có thể suy giảm trước, trong khi trung tâm vẫn khá rõ, khiến bất thường khó được nhận ra nếu không kiểm tra chuyên khoa.
Khi glôcôm tiến triển, vùng nhìn bị thu hẹp hơn, thị lực suy giảm nghiêm trọng và cuối cùng có thể mất hẳn nếu không điều trị phù hợp. Bác sĩ không chỉ kiểm tra thị lực bằng bảng chữ cái mà còn có thể đo nhãn áp, đánh giá dây thần kinh thị giác, kiểm tra tầm nhìn và chụp cắt lớp võng mạc bằng OCT. Việc thăm khám đầy đủ đặc biệt quan trọng vì cảm giác vẫn nhìn rõ ở trung tâm không đủ để loại trừ nguy cơ glôcôm đang âm thầm tiến triển.
Bệnh võng mạc tiểu đường xuất hiện khi lượng đường trong máu cao kéo dài làm tổn thương các mạch máu nhỏ ở võng mạc, trở thành một biến chứng mắt quan trọng của bệnh tiểu đường. Trong giai đoạn đầu, bệnh thường chưa gây biểu hiện rõ ràng, nhưng tổn thương mạch máu vẫn có thể tiếp tục diễn ra bên trong mắt. Khi bệnh nặng hơn, người bệnh có thể nhìn mờ, thấy các điểm hoặc đốm đen trôi trước mắt, thậm chí gặp những thay đổi thị lực đột ngột.
Các biến chứng nghiêm trọng của bệnh võng mạc tiểu đường gồm xuất huyết dịch kính, phù hoàng điểm, bong võng mạc kéo hoặc mất thị lực. NEI khuyến cáo người mắc bệnh tiểu đường nên khám mắt toàn diện ít nhất mỗi năm một lần, kể cả khi chưa nhận thấy bất thường. Kiểm soát đường huyết, đồng thời điều trị những yếu tố nguy cơ liên quan, giúp giảm khả năng tổn thương võng mạc và bảo vệ thị lực lâu dài.
Thoái hóa điểm vàng liên quan tuổi tác, còn gọi là AMD, tác động vào hoàng điểm, vùng trung tâm võng mạc đảm nhiệm khả năng nhìn chi tiết, đọc chữ và nhận diện khuôn mặt. AMD giai đoạn sớm thường không gây triệu chứng, thậm chí một số người ở giai đoạn trung gian vẫn chưa cảm thấy thị lực thay đổi rõ rệt. Vì bệnh có thể tiến triển chậm, nhiều người chỉ phát hiện khi khả năng nhìn ở vùng trung tâm đã suy giảm đáng kể.
Khi AMD tiến triển, hình ảnh trung tâm có thể bị mờ, đường thẳng trở nên cong hoặc méo, trong tầm nhìn xuất hiện vùng trống, khiến việc đọc và nhận diện khuôn mặt trở nên khó khăn. Khám mắt định kỳ giúp bác sĩ phát hiện sớm những thay đổi tại hoàng điểm, trước khi người bệnh tự nhận thấy triệu chứng rõ ràng. Đây là lý do việc chờ đến khi nhìn mờ mới đi khám có thể khiến cơ hội phát hiện tổn thương sớm bị bỏ lỡ.
Đục thủy tinh thể thường diễn tiến từ từ, khi thủy tinh thể dần trở nên đục, cản ánh sáng đi qua và làm ảnh truyền đến võng mạc bị ảnh hưởng. Ban đầu, người bệnh có thể chưa thấy triệu chứng, nhưng về sau thường nhìn mờ như qua màn sương, nhận màu nhạt hơn, khó nhìn ban đêm, nhạy sáng hoặc thấy quầng quanh đèn. Nếu tình trạng tiến triển mà không được xử lý, thị lực có thể suy giảm đáng kể, dù khác với glôcôm, phần mất thị lực do đục thủy tinh thể thường có thể cải thiện bằng phẫu thuật thay thủy tinh thể khi có chỉ định.
Bệnh võng mạc do tăng huyết áp hình thành khi huyết áp cao kéo dài làm tổn thương các mạch máu nhỏ ở võng mạc, trong khi những thay đổi ban đầu thường không gây cảm giác rõ ràng. Bác sĩ đánh giá bệnh thông qua khám đáy mắt, đồng thời xem xét mức độ, thời gian tăng huyết áp và những tổn thương khác tại các cơ quan liên quan. Khi tổn thương nặng hoặc xảy ra biến cố mạch máu ở võng mạc, thị lực có thể suy giảm, vì vậy kiểm soát huyết áp, khám mắt định kỳ và đi khám khi có dấu hiệu bất thường là những bước không nên trì hoãn.
