Hay trằn trọc khó ngủ, tỉnh giấc giữa đêm: Bác sĩ nói gì?

Nguồn ảnh: Thanh Niên

Có người nằm hàng giờ vẫn không thể chợp mắt, người vừa ngủ đã tỉnh, cũng có người ngủ chập chờn sáng dậy vẫn mệt mỏi. Theo y học cổ truyền, dù cùng gặp tình trạng mất ngủ, mỗi người có thể thuộc một thể bệnh khác nhau.

Cùng mất ngủ nhưng không cùng thể bệnh

Bác sĩ chuyên khoa 2 Võ Văn Long - Trưởng Đơn vị Điều trị ban ngày, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM - cơ sở 3, cho biết theo y học cổ truyền, mất ngủ thuộc phạm vi chứng Thất miên, Bất mị. Tuy cùng gặp tình trạng khó ngủ, ngủ chập chờn hoặc thường xuyên tỉnh giấc giữa đêm, mỗi người có thể thuộc những thể bệnh khác nhau, liên quan đến sự mất điều hòa giữa âm - dương, khí - huyết và hoạt động của các tạng phủ.

Khó ngủ do căng thẳng, nhiều suy nghĩ: Người thường xuyên căng thẳng, tức giận hoặc có cảm xúc khó giải tỏa có thể gặp tình trạng can khí uất trệ, kéo dài dẫn đến can uất hóa hỏa. Biểu hiện thường gặp là khó vào giấc, dễ cáu gắt, hay mơ, kèm đau đầu, miệng đắng hoặc căng tức vùng ngực, hạ sườn.

Ngủ chập chờn, nhiều mộng, kèm hồi hộp: Khi tâm huyết hoặc tâm âm không đầy đủ, người bệnh có thể ngủ không sâu, dễ tỉnh giấc, hay quên và bất an. Nếu mất ngủ đi kèm mệt mỏi, ăn uống kém, sắc mặt nhợt, bác sĩ có thể xem xét đến sự suy giảm chức năng vận hóa và sinh hóa khí huyết của tỳ.

Hay tỉnh giấc giữa đêm, kèm nóng trong người: Người thường xuyên thức giấc, bứt rứt, nóng lòng bàn tay, bàn chân hoặc ra mồ hôi trộm có thể thuộc thể tâm thận bất giao. Theo y học cổ truyền, khi thận âm suy, sự điều hòa giữa tâm và thận bị ảnh hưởng, gây rối loạn giấc ngủ, đôi khi kèm ù tai, lưng gối mỏi.

Ngoài ra, các triệu chứng như ho kéo dài, khó thở hoặc tức ngực cũng có thể làm gián đoạn giấc ngủ. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào biểu hiện khó ngủ hay tỉnh giấc để xác định thể bệnh mà cần được bác sĩ thăm khám, đánh giá toàn diện.

Vì sao cùng mất ngủ nhưng cách điều trị lại khác nhau?

Điểm khác biệt trong cách tiếp cận của y học cổ truyền là không chỉ xem xét triệu chứng mất ngủ đơn lẻ mà còn đánh giá toàn bộ tình trạng của người bệnh. Để phân biệt, bác sĩ cần khai thác đặc điểm giấc ngủ, các biểu hiện toàn thân, trạng thái cảm xúc, thói quen ăn uống, tình trạng đại tiểu tiện, đồng thời kết hợp thăm khám lưỡi và mạch. Từ đó, bác sĩ xác định thể bệnh và cân nhắc phương pháp điều trị phù hợp.

Tùy từng trường hợp, người bệnh có thể được chỉ định sử dụng thuốc y học cổ truyền, châm cứu, xoa bóp bấm huyệt hoặc kết hợp các phương pháp dưỡng sinh.

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp mất ngủ đều có thể lý giải chỉ bằng sự mất điều hòa giữa các tạng phủ theo y học cổ truyền. Rối loạn giấc ngủ còn có thể liên quan đến các vấn đề sức khỏe khác cần được đánh giá bằng y học hiện đại.

"Đặc biệt, nếu mất ngủ kéo dài nhiều tuần, xuất hiện thường xuyên, khiến ban ngày mệt mỏi, giảm tập trung, dễ cáu gắt hoặc ảnh hưởng đến công việc và sinh hoạt, người bệnh nên đi khám thay vì tự ý sử dụng thuốc ngủ hay các sản phẩm an thần kéo dài", bác sĩ Long khuyến cáo.

Mất ngủ hay trằn trọc giữa đêm là tình trạng phổ biến nhưng nguyên nhân ở mỗi người không giống nhau. Bác sĩ chuyên khoa 2 Võ Văn Long, Trưởng Đơn vị Điều trị ban ngày thuộc Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM (cơ sở 3), cho biết y học cổ truyền xếp mất ngủ vào phạm vi chứng Thất miên hay Bất mị. Hiện tượng này xuất phát từ sự mất điều hòa âm dương, khí huyết cùng các rối loạn chức năng tạng phủ. Dựa trên biểu hiện lâm sàng, mất ngủ được phân chia thành nhiều thể bệnh riêng biệt. Căng thẳng kéo dài gây can uất hóa hỏa khiến người bệnh khó vào giấc, hay mơ, cáu gắt và đau đầu. Trong khi đó, sự suy giảm tâm huyết, tâm âm hoặc tỳ khí dẫn đến tình trạng ngủ chập chờn, mệt mỏi, bất an, còn thể tâm thận bất giao lại gây tỉnh giấc giữa đêm kèm nóng trong người và ù tai. Chính vì sự khác biệt về thể bệnh, y học cổ truyền không áp dụng một công thức điều trị chung cho mọi trường hợp. Bác sĩ sẽ đánh giá toàn diện từ đặc điểm giấc ngủ, cảm xúc, thói quen sinh hoạt đến chẩn đoán qua lưỡi và mạch để đưa ra phương pháp phù hợp như dùng thuốc, châm cứu hay bấm huyệt. Với mất ngủ kéo dài gây ảnh hưởng sinh hoạt, người bệnh cần đi khám chuyên khoa thay vì tự ý dùng thuốc an thần.