Vì muốn hiểu thêm về bệnh, nhiều người lớn tuổi tìm đến Facebook, YouTube, TikTok hay các nhóm chia sẻ trên mạng. Thế nhưng, giữa vô số lời khuyên, mẹo chữa bệnh và quảng cáo, việc đâu là thông tin đáng tin cậy không phải lúc nào cũng dễ nhận biết.
Thông tin trên internet có thể giúp người bệnh hiểu hơn về sức khỏe, nhưng không nên trở thành cơ sở duy nhất để tự thay đổi điều trị
ẢNH MINH HỌA: NHƯ QUYÊN
Tìm hiểu là tốt, nhưng không nên tự ý áp dụng
Chú D.H. (53 tuổi, ở TP.HCM) chia sẻ: “Tôi bị bệnh tim, có tắc nghẽn ở 2 nhánh. Trước đây, tôi từng thử uống ớt ngâm rượu vì được người khác giới thiệu. Sau khi uống khoảng 1 năm, tôi thấy không còn mệt hay đau ngực nên đã ngưng hẳn thuốc tây, tới nay vẫn chưa đi khám lại”.
Mỗi ngày, chú H. đều xem các thông tin sức khỏe về tim mạch, huyết áp, tiêu hóa và xương khớp. Khi thấy một phương pháp hoặc sản phẩm được quảng cáo, chú thường không hỏi ý kiến bác sĩ mà áp dụng luôn vì cho rằng 'họ không có nhiều thời gian để tư vấn' và có xu hướng bác bỏ các phương pháp dân gian”.
Hay trường hợp bác H.B.Q (65 tuổi, ở TP.HCM), mắc bệnh phổi và tim, cho biết: “Tôi xem thông tin sức khỏe vì muốn hiểu thêm về bệnh và tìm những cách giảm đau dễ áp dụng tại nhà. Trước đây tôi cũng từng áp dụng một số mẹo chữa đau nhức trên mạng. Về vấn đề kiểm chứng thông tin, theo tôi, con cháu có thể hỗ trợ nhưng chỉ nên đưa ra ý kiến, không nên ép buộc hay cấm cản người lớn”.
Theo tiến sĩ - bác sĩ chuyên khoa 2 Nguyễn Thanh Phong, Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện đa khoa An Sinh (TP.HCM), việc người lớn tuổi chủ động tìm hiểu thông tin sức khỏe là tốt, nhưng nếu tiếp nhận thông tin chưa được kiểm chứng và tự áp dụng thì có thể gây nhiều rủi ro.
“Đáng lo nhất là người bệnh tự ý ngưng thuốc, giảm liều, đổi thuốc hoặc phối hợp thêm các sản phẩm được quảng cáo khi chưa trao đổi với bác sĩ. Hậu quả là bệnh có thể mất kiểm soát, tăng nguy cơ tương tác với thuốc đang sử dụng, thậm chí dẫn đến những biến cố mà trước đó hoàn toàn có thể phòng ngừa được. Với người lớn tuổi, điều này càng đáng lưu ý vì họ thường có nhiều bệnh mạn tính và có thể phải sử dụng nhiều loại thuốc cùng lúc”, bác sĩ Phong nói.
Không nên mặc định “dễ tin vào tin giả là do lớn tuổi”
Theo ông Nguyễn Hoàng Chí Nhân, phụ trách truyền thông, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM - cơ sở 3, không nên cho rằng người lớn tuổi dễ tin vào thông tin giả chỉ vì tuổi tác. Khả năng nhận diện thông tin sai lệch còn phụ thuộc vào kiến thức sức khỏe, kỹ năng sử dụng môi trường số, kinh nghiệm, trạng thái tâm lý và những nguồn thông tin mà họ thường tiếp cận.
Quảng cáo sai lệch thường tạo cảm giác đáng tin bằng hình ảnh người mặc áo blouse tự giới thiệu là bác sĩ hoặc lương y, không gian giống phòng khám, logo, giấy chứng nhận… Cơ quan chức năng tại Việt Nam cũng cảnh báo tình trạng quảng cáo mạo danh lương y, thầy thuốc hoặc sử dụng danh nghĩa “thuốc đông y gia truyền”... để tạo lòng tin.
“Sự phát triển của AI cũng đặt ra thêm thách thức trong việc nhận diện thông tin sai lệch. Hình ảnh, video và giọng nói hiện có thể được tạo hoặc chỉnh sửa để giống bác sĩ, người nổi tiếng hay một cơ sở y tế có thật. Vì vậy, người xem không nên chỉ dựa vào gương mặt quen thuộc hoặc logo bệnh viện để đánh giá độ tin cậy của một nội dung”, ông Chí Nhân lưu ý.
Bên cạnh đó, việc một thông tin sức khỏe liên tục xuất hiện trên Facebook, TikTok hay YouTube có thể khiến người xem lầm tưởng đó là thông tin chính xác. Tuy nhiên, được chia sẻ rộng rãi không đồng nghĩa với việc thông tin đã được kiểm chứng hoặc có cơ sở khoa học. (Còn tiếp)