Alzheimer là bệnh thoái hóa thần kinh xảy ra khi các sợi tau (mạng lưới ống dẫn dinh dưỡng) phát triển bất thường và sự lắng đọng của các mảng protein amyloid-ß tích tụ xung quanh các tế bào thần kinh. Triệu chứng bệnh gồm sa sút trí tuệ, giảm trí nhớ, mất khả năng tự chăm sóc, ảnh hưởng lớn đến sức khỏe và chất lượng sống người bệnh.
Theo bác sĩ Hoàng Quyết Tiến, Trung tâm Thông tin Y khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, Alzheimer gây rối loạn chu kỳ ngủ - thức, ngược lại rối loạn giấc ngủ làm gia tăng tích tụ mảng xơ amyloid-β, đẩy nhanh tiến trình bệnh.
Mô tả não bình thường và não bị gốc tự do tấn công làm biến dạng sợi tau và hình thành mảng amyloid. Ảnh: Dược phẩm Eco
Bác sĩ Tiến chỉ ra một số thay đổi liên quan đến giấc ngủ có thể là dấu hiệu cảnh báo sớm của bệnh Alzheimer.
Khó ngủ, thức giấc nhiều lần trong đêm và những biến đổi trong cấu trúc giấc ngủ được ghi nhận thông qua kỹ thuật đo đa ký giấc ngủ như giảm ngủ sóng chậm (SWS - thời gian ngủ sâu), giảm ngủ REM (mắt chuyển động nhanh), thay đổi biểu đồ điện não EEG, có thể xuất hiện ở giai đoạn sớm của bệnh Alzheimer.
Theo bác sĩ Tiến, tình trạng buồn ngủ ban ngày cũng là yếu tố cảnh báo chu kỳ ngủ - thức bị xáo trộn. Ở những người khỏe mạnh, giấc ngủ ngắn ban ngày thường kéo dài khoảng 20 phút, nhưng những bệnh nhân có dấu hiệu thoái hóa thần kinh thường thèm ngủ và có thể ngủ ngắn hơn ba giờ ban ngày.
Thời điểm xuất hiện giấc mơ cũng có thể là yếu tố dự báo về sự suy giảm nhận thức. Trong chu kỳ giấc ngủ, giai đoạn REM (giai đoạn não bộ hoạt động tương đương khi đang thức nhưng toàn bộ cơ thể lại rơi vào trạng thái liệt cơ tạm thời) chiếm khoảng 20-25% tổng thời lượng ngủ đêm và thường xuất hiện khoảng 90 phút sau khi bắt đầu ngủ. Phần lớn những giấc mơ xuất hiện ở giai đoạn này.
Trong khi đó, người bệnh có nồng độ mảng bám amyloid-beta và protein tau (dấu hiệu đặc trưng của Alzheimer) trong não cao, thường bắt đầu giấc mơ muộn hơn, có thể ở phút thứ 190 sau khi ngủ.
Đo đa ký giúp tìm nguyên nhân gây rối loạn giấc ngủ đồng thời phát hiện sớm các tổn thương não bộ. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh
Theo bác sĩ Tiến, để cải thiện giấc ngủ, mọi người nên duy trì giờ ngủ, thức cố định và hạn chế thiết bị điện tử trước khi ngủ. Người trưởng thành có thể bổ sung blueberry (việt quất), ginkgo biloba (bạch quả) cùng các dưỡng chất khác. Anthocyanin trong việt quất có thể vượt hàng rào máu não, góp phần bảo vệ tế bào thần kinh khỏi stress oxy hóa.
Người trên 50 tuổi nên xây dựng chế độ ăn uống ít calo và chất béo bão hòa như rau quả, ngũ cốc nguyên hạt, thịt nạc, cá... đồng thời hoạt động thể chất đều đặn, ít nhất 150 phút mỗi tuần. Nên tham gia vào các hoạt động tập thể cộng đồng mang lại niềm vui như ca hát, viết lách, vẽ tranh, chơi cờ... để tăng tương tác xã hội, giảm căng thẳng.
Thái Thanh
Độc giả gửi câu hỏi về bệnh thần kinh tại đây để bác sĩ giải đáp