Trả lời:
Tuyến vú phát triển kèm tăng chiều cao nhanh ở bé gái 7 tuổi là những dấu hiệu cần được đánh giá dậy thì sớm. Dậy thì sớm ở bé gái được xác định khi các đặc tính sinh dục thứ phát xuất hiện trước 8 tuổi, trong đó phát triển tuyến vú thường là biểu hiện đầu tiên.
Một số thành phần trong mỹ phẩm có thể tác động đến hệ nội tiết, song mức độ ảnh hưởng đến sự phát triển dậy thì ở trẻ vẫn chưa được xác định rõ. Có thể chia các sản phẩm mỹ phẩm và chăm sóc cá nhân thành hai nhóm theo mức độ cần lưu ý.
Nhóm một gồm sản phẩm chăm sóc cá nhân thông thường (dầu gội, sữa tắm, sữa dưỡng thể). Hiện chưa có bằng chứng chắc chắn cho thấy các sản phẩm này gây dậy thì sớm. Một số sản phẩm có chứa tinh dầu oải hương (lavender), tràm trà (tea tree) hoặc các hóa chất có khả năng tác động nhẹ đến hệ nội tiết như phthalate, paraben, một số phenol. Hiện, có báo cáo ghi nhận trẻ xuất hiện mô vú sớm liên quan đến sản phẩm chứa tinh dầu và hồi phục sau khi ngừng dùng, nhưng dữ liệu chưa đủ để khẳng định mối liên hệ. Mẹ nên hạn chế cho trẻ dùng kéo dài sản phẩm của người lớn.
Nhóm hai là chế phẩm chứa hormone như gel, kem testosterone của người lớn (dùng trong điều trị cho nam giới). Trẻ có thể vô tình tiếp xúc qua vùng da người lớn vừa bôi thuốc, qua tay, quần áo, khăn. Sản phẩm chăm sóc tóc chứa estrogen hoặc nhau thai (placenta), đã có các báo cáo trẻ phát triển tuyến vú, lông mu sau khi dùng. Người dùng hormone dạng bôi cần tuân thủ hướng dẫn, rửa tay sau khi dùng, để các sản phẩm chứa hormone xa tầm tay trẻ.
Bác sĩ Thanh tư vấn cho phụ huynh nhận biết các dấu hiệu dậy thì sớm ở trẻ. Ảnh minh họa: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh
Dậy thì sớm ở bé gái có nhiều nguyên nhân. Phổ biến nhất là dậy thì sớm trung ương, xảy ra khi não phát tín hiệu khởi động quá trình dậy thì sớm hơn bình thường, kích thích cơ thể sản xuất hormone sinh dục. Trẻ bắt đầu phát triển tuyến vú, tăng chiều cao nhanh và dần xuất hiện các đặc điểm sinh dục khác. Phần lớn bé gái thuộc nhóm này không xác định được nguyên nhân cụ thể, một số trường hợp có thể liên quan đến bất thường ở não.
Ít gặp hơn là dậy thì sớm ngoại biên, xảy ra khi hormone sinh dục tăng bất thường do các nguyên nhân ngoài não, không theo cơ chế khởi động dậy thì thông thường. Nguyên nhân thường liên quan đến bất thường ở buồng trứng, tuyến thượng thận, suy giáp nặng kéo dài, một số bệnh lý ít hoặc trẻ tiếp xúc với hormone từ bên ngoài.
Ở bé gái, tuyến vú phát triển thường là dấu hiệu đầu tiên phụ huynh nhận thấy. Trẻ có thể tăng chiều cao nhanh, sau đó xuất hiện lông mu, lông nách, mùi cơ thể, da nhờn, mụn trứng cá. Cơ quan sinh dục ngoài thay đổi, xuất hiện dịch âm đạo và kinh nguyệt khi quá trình dậy thì tiến triển.
Phụ huynh nên theo dõi chiều cao của con định kỳ. Nếu trẻ cao nhanh rõ rệt so với trước, tuyến vú tiếp tục phát triển, đồng thời xuất hiện thêm lông mu, lông nách, dịch âm đạo hoặc các biểu hiện dậy thì khác trước 8 tuổi, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám sớm. Không nên đợi đến khi bé có kinh nguyệt mới kiểm tra.
Dậy thì sớm có thể khiến trẻ cao nhanh trong giai đoạn đầu nhưng hormone sinh dục đồng thời thúc đẩy tuổi xương tiến triển, làm các đầu xương đóng sớm. Trẻ không được phát hiện và điều trị có thể không đạt chiều cao tiềm năng khi trưởng thành.
Bác sĩ sẽ đánh giá mức độ phát triển tuyến vú, đặc tính sinh dục, chiều cao, cân nặng, tốc độ tăng trưởng, thời điểm bắt đầu các dấu hiệu. Trẻ có thể được chụp X-quang bàn tay để xác định tuổi xương, xét nghiệm hormone, siêu âm tử cung, buồng trứng. Tùy kết quả, bác sĩ chỉ định thêm nghiệm pháp kích thích hormone hoặc chụp cộng hưởng từ não để tìm nguyên nhân.
Bạn không cần quá lo lắng nếu trẻ chỉ vô tình dùng dầu gội hoặc sữa tắm của mẹ một vài lần. Con bạn 7 tuổi đã ngực nhú, cao nhanh nên được khám Nội tiết Nhi sớm. Bạn nên mang theo số liệu chiều cao, cân nặng của trẻ trong những năm gần đây, thông tin các loại thuốc, mỹ phẩm, thực phẩm bổ sung, sản phẩm chăm sóc cá nhân trẻ thường sử dụng hoặc tiếp xúc.
Bạn nên lựa chọn sản phẩm chăm sóc da, tóc phù hợp lứa tuổi của bé, hạn chế cho trẻ dùng mỹ phẩm của người lớn. Thuốc hoặc sản phẩm chứa hormone cần để xa tầm tay trẻ. Người sử dụng hormone dạng bôi cần tuân thủ hướng dẫn, rửa tay sau khi dùng và tránh để trẻ tiếp xúc với vùng da vừa bôi thuốc.
ThS.BS.CKI Vương Ngọc Thiên Thanh
Khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM